Trzy zespoły badawcze z Uniwersytetu Jagiellońskiego zdobyły finansowanie w konkursach Crisis i Well-being organizowanych w ramach programu CHANSE we współpracy z sieciami HERA i NORFACE. Badania będą prowadzone na Wydziale Filozoficznym UJ oraz Wydziale Prawa i Administracji UJ.
CHANSE (Collaboration of Humanities and Social Sciences in Europe) to jeden z dwóch międzynarodowych programów typu ERA-NET koordynowanych przez Narodowe Centrum Nauki − bodźcem do jego stworzenia była próba odpowiedzi na współczesne wyzwania społeczne i kulturowe. CHANSE zrzesza 27 agencji finansujących badania z 24 krajów europejskich.
W 2024 r. o finansowanie w obu konkursach CHANSE mogły ubiegać się konsorcja międzynarodowe złożone z 4-6 zespołów badawczych pochodzących z co najmniej 4 krajów biorących udział w danym konkursie. Po dwustopniowym procesie ewaluacji prowadzonym przez międzynarodowe grono ekspertów do finansowania rekomendowanych zostało 36 projektów w każdym z obu konkursów. W konkursie Enhancing Well-being for the Future na liście laureatów wyróżnionych zostało 10 projektów, z czego w aż 4 uczestniczą zespoły z Polski. Z kolei w konkursie Crisis: Perspectives from the Humanities dofinansowanie otrzyma 10 projektów, w tym 2 z udziałem polskich jednostek badawczych.
Tematyka przedsięwzięć wyłonionych w ramach konkursu Well-being skoncentrowana jest wokół zagadnienia dobrostanu społecznego w kontekście zachodzących transformacji. Na liście laureatów znajduje się projekt LGBTI_FUTURES, w którym kierownikiem polskiego zespołu jest dr Justyna Struzik z Wydziału Filozoficznego UJ. Ogólnoeuropejskie konsorcjum naukowców, organizacji pozarządowych i osób pracujących z młodzieżą wygeneruje bogate, oryginalne dane na temat, jak doświadczane są nierówności w zakresie dobrostanu i jak młodzież LGBTI+ buduje sieci odporności i oporu w trudnych czasach. Będzie to pierwsze badanie jakościowe badające dobrostan młodzieży LGBTI+ w różnych kontekstach krajowych: Estonii, Polsce, Szwecji, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii. Skupia się ono na młodzieży LGBTI+ na progu dorosłości (w wieku 18-24 lat), badając wyjątkowe wyzwania, przed którymi stoją, rozwijając swoją tożsamość i planując przyszłość w obliczu niepewności politycznej i gospodarczej.
W konkursie Crisis nagrodzone projekty będą badały zmiany społeczne zachodzące w obliczu kryzysów geopolitycznych i transformacji technologicznych. Jednym z wyróżnionych projektów jest RELIDEM, który skupi się na analizie relacji między kryzysami politycznymi a rolą religii, szczególnie w kontekście rosnącego nacjonalizmu i populizmu w Europie. Za realizację projektu w Polsce odpowiada dr hab. Katarzyna Zielińska, prof. UJ z Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Badania będą prowadzone z udziałem partnerów z Finlandii, Litwy oraz Szwecji.
Drugi projekt, NIHAI, poświęcony jest analizie dezinformacji i kryzysu komunikacyjnego wynikającego z rosnącego wykorzystania sztucznej inteligencji (AI) i będzie realizowany przez konsorcjum naukowców z Polski, Austrii, Rumunii oraz Szwajcarii. Celem badań jest zrozumienie norm komunikacyjnych, ich naruszeń oraz czynników wpływających na zaufanie do systemów AI. Wyniki posłużą do opracowania zasad odpowiedzialnego projektowania i użytkowania tych technologii. Polski zespół badawczy prowadzi dr Izabela Skoczeń z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.