W Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w krakowskich Sukiennicach odbyła się uroczystość wręczenia nagród Narodowego Centrum Nauki dla najlepszych młodych naukowców w 2023 r.

Laureatami zostali: dr Karolina Ćwiek-Rogalska z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk w obszarze nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce; dr hab. Katharina Bogusławski z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu w obszarze nauk ścisłych i technicznych; dr hab. Łukasz Opaliński z Uniwersytetu Wrocławskiego w obszarze nauk o życiu. Nagrody Narodowego Centrum Nauki dla młodych naukowców to dziś najważniejsze wyróżnienie przyznawane w Polsce badaczom, którzy nie ukończyli 40. roku życia.

Perspektywy poprosiły nagrodzonych o przedstawienie się naszym Czytelnikom.

Nagroda w obszarze nauk Ścisłych i technicznych

Nazywam się…
Katharina Bogusławski

Stopień/tytuł naukowy i podstawa jego uzyskania…
Habilitacja w dziedzinie fizyki (2019), Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Tytuł rozprawy: Modelowanie statycznej i dynamicznej korelacji elektronowej przy użyciu par elektronowych.

Opracowałam różne nowe modele funkcji falowej, które wykorzystują stany par elektronów jako podstawowe elementy składowe. Wykazałam, że te metody mogą wiarygodnie opisywać silnie skorelowane elektrony. Rozszerzyłam te modele o korelacje dynamiczne i stany elektronowo wzbudzone. Zastosowałam metody opracowane w mojej grupie do chemii aktynowców, głównie związków zawierających uran. Doktorat z chemii (2012), ETH Zürich. Tytuł rozprawy: Dissecting the Quantum Chemical Spin State.

Pracuję w…
Instytut Fizyki, Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej, UMK w Toruniu.

Dziedzina nauki, w której prowadzę badania…
Chemia teoretyczna i obliczeniowa.

Wybrałam tę dziedzinę, ponieważ…
Zawsze fascynowała mnie i intrygowała mechanika kwantowa. Chętnie modelowałam cząsteczki i ich interakcje, używając modeli teoretycznych, oraz symulowałam ich właściwości na superkomputerach.

O tym, że zostanę naukowczynią, zdecydowałam…
Od wieku nastoletniego chciałam zrozumieć, jak działa świat. Dążenie do zaspokojenia mojej ciekawości było bardzo silne, a gdy miałam

16 lat, bycie naukowcem było jedyną „opcją kariery”, o której mogłam pomyśleć.

Autorytetem naukowym jest dla mnie…
Szczerze mówiąc, nie mam jednego takiego autorytetu. Podziwiam i szanuję pracę wielu osób.

Sukces zawodowy, z którego jestem najbardziej dumna…
PyBEST, czyli pakiet oprogramowania, który współtworzyłam po powrocie do Polski. Jest to coś, co zbudowałam od podstaw wraz z moimi pierwszymi doktorantami i współpracownikami. Ponadto zawiera wszystkie teorie i narzędzia interpretacyjne, które opracowaliśmy w mojej grupie przez kilka ostatnich lat. Była to niezwykle ciężka praca i jednocześnie doskonałe współdziałanie w zespole.

Obecne moje marzenie naukowe…
jest realizowane w ramach mojego grantu ERC Starting.

Pracy naukowej najmocniej sprzyja według mnie…
wystarczające fundusze na badania, infrastruktura i pomocna administracja. Tylko wtedy jesteśmy w stanie prowadzić wiodące na świecie badania, gdy mamy dostęp do wystarczających funduszy na badania. Bez pieniędzy nie możemy zbudować żadnej infrastruktury i nie możemy zapłacić za nasze sprawy naukowe i administracyjne − tym samym nie jesteśmy w stanie budować doskonałości naukowej.

W swojej pracy najbardziej lubię…
rysowanie diagramów nowych modeli matematycznych, które opracowujemy, i implementowanie odpowiednich równań matematycznych w naszym kodzie.

W pracy najbardziej przeszkadzają mi…
obowiązki administracyjne i cała niepotrzebna papierkowa robota, którą musimy wykonywać tylko po to, by uniwersytet zapełniał swoje teczki bezużytecznymi dokumentami.

Doskonałość naukowa to według mnie…
jakość przed ilością. Współczynniki wpływu naszych publikacji oraz liczba cytowań i opublikowanych prac rocznie nie mają znaczenia. Liczy się to, co robimy. Rozwiązanie trudnego problemu naukowego jest ważniejsze niż zwiększenie liczby danych bibliograficznych. Do naukowej doskonałości nie ma drogi na skróty.

Mój przepis na międzynarodową rozpoznawalność…
międzynarodowa mobilność i ciężka praca. Młodzi naukowcy muszą zrozumieć, że kończymy studia w jednym miejscu, robimy doktorat w innym, a następnie przenosimy się na różne stanowiska podoktorskie, najlepiej wybierając je na całym świecie. Możliwość poznania różnych krajów i różnych grup badawczych to wspaniałe doświadczenie.

Proszę dokończyć: płeć w nauce…
nie powinna mieć znaczenia.

Satysfakcją dla naukowca jest według mnie…
kiedy w końcu uda się rozwiązać problem, który próbowałeś (-aś) rozwiązać przez trzy lata lub nawet dłużej.

Nauka jest po to, by…
zrozumieć świat i poprawić przyszłość.

Moje badania mogą…
wyjaśnić, w jaki sposób cząsteczki oddziałują ze sobą, co ostatecznie pomoże w syntezie nowych materiałów. Mogą też przynieść zrozumienie, jak właściwości cząsteczek zależą od ich struktury, co może przyspieszyć rozwój nowych technologii, takich jak elektronika organiczna lub ogólnie ogniwa.

Dr hab. Katharina Bogusławski, prof. UMK – pochodzi z Bydgoszczy, ale studia magisterskie ukończyła na ETH w Zurychu w 2009 r. Jako najlepsza absolwentka została wyróżniona nagrodą Willi–Studer–Award. W 2012 r. obroniła doktorat z chemii kwantowej na tej samej uczelni. Po doktoracie zdobyła finansowanie na staż podoktorski w ramach programu „Early postdoc mobility fellowship” i wyjechała do McMaster University w Kanadzie, uzyskując dodatkowo prestiżowy grant Banting Fellowship. W 2015 r. wróciła do Polski, gdzie pod kierunkiem prof. Ireneusza Grabowskiego podjęła pracę na WFAiIS UMK. Za swoje osiągnięcia naukowe została uhonorowana stypendium START 2016, stypendium MNiSW dla wybitnego młodego naukowca, grantem NCN SONATA BIS na założenie własnej grupy badawczej, a także grantem Marie Skłodowskiej-Curie Action Individual Fellowship European Fellowship„(MSCA IF-EF) przyznawanym przez Komisję Europejską, który realizowała na Wydziale Chemii UMK w Toruniu, kierując równocześnie swoją grupą badawczą na WFAiIS. W 2022 r. została laureatką prestiżowego grantu ERC na realizację projektu Devising Reliable Electronic Structure Schemes through Eclectic Design. Jest też m.in. laureatką Nagrody Naukowej Polityki (2020) czy laureatką Medalu Diraca za opracowanie nowych metod chemii kwantowej.

Nagroda w obszarze nauk o życiu

Nazywam się…
Łukasz Opaliński

Stopień/tytuł naukowy i podstawa jego uzyskania…
Doktor habilitowany − praca Potranslacyjne mechanizmy transportu i sortowania białek w komórkach eukariotycznych, Uniwersytet Wrocławski, wrzesień 2019 (badania nad biogenezą mitochondriów, transportem białek do mitochondriów oraz nad procesem endocytozy FGFR1 i przeciwciał skierowanych przeciwko temu receptorowi; rozprawa habilitacyjna wyróżniona Nagrodą Prezesa Rady Ministrów za wybitne osiągnięcia naukowe prowadzące do uzyskania stopnia doktora habilitowanego). Wcześniej uzyskałem stopień naukowy doktora − praca Principles of peroxisome proliferation in fungi, Uniwersytet w Groningen (Holandia), listopad 2012 (badania nad transportem białek do peroksysomów, nad podziałami peroksysomów oraz ich powstawaniem de novo, nad znaczeniem peroksysomów dla produkcji antybiotyków u grzybów filamentarnych).

Pracuję w…
Zakład Inżynierii Białka, Wydział Biotechnologii, Uniwersytet Wrocławski.

Dziedzina nauki, w której prowadzę badania…
Biotechnologia, biologia molekularna komórki, biochemia, inżynieria białka, molekularna medycyna.

Wybrałem tę dziedzinę, ponieważ…
Na etapie szkoły średniej szczególnie zainteresowała mnie biochemia i inżynieria genetyczna.

O tym, że zostanę naukowcem, zdecydowałem, gdy…
Precyzyjny moment jest bardzo trudny do określenia. Wiedzą i nauką interesowałem się od zawsze, ale intensywnie zajmowałem się także sportem. Myślę, że definitywna decyzja o podążaniu ścieżką naukową zapadła w momencie, kiedy dokonałem swojego pierwszego istotnego odkrycia naukowego (naukowcy od około 60 lat próbowali zrozumieć, w jaki sposób dzielą się peroksysomy i na czym polega kluczowa rola białka Pex11 w tym procesie; w ramach mojego odkrycia wyjaśniłem, jak białko Pex11 zmienia kształt peroksysomów, co jest niezbędnym etapem podziału tego organellum). Stało się to pod koniec pierwszego roku doktoratu.

Autorytetem naukowym jest dla mnie…
Każda osoba, która jest prawdziwym pasjonatem nauki.

Sukces zawodowy, z którego najbardziej jestem dumny…
W swojej pracy zawodowej najbardziej jestem dumny z tego, że na każdym etapie kariery, która przebiegała w różnych miejscach w Europie i dotyczyła różnych tematyk, dokonałem istotnych i rozpoznawalnych odkryć.

Obecne moje marzenie zawodowe/naukowe to…
Chciałbym, żeby wyniki moich dotychczasowych i/lub przyszłych prac teraz lub w przyszłości (nawet odległej) przysłużyły się do zrozumienia życia, poprawy zdrowia czy ratowania ludzkich żyć.

Pracy badawczej najmocniej sprzyja według mnie…
Sprzyjające, ambitne i stymulujące środowisko naukowe (pasjonaci naukowi w postaci studentów, młodych naukowców oraz doświadczonych badaczy) osadzone w nastawionych na jakość, stabilnych, przewidywalnych i dobrze zorganizowanych realiach instytucjonalnych.

W pracy najbardziej przeszkadza mi…
Marnowanie czasu na nieproduktywne czynności oraz permanentne narzekanie.

Doskonałość naukowa to według mnie…
Nieosiągalna wartość, do której każdy z nas chce jak najbardziej się zbliżyć.

Mój przepis na międzynarodową rozpoznawalność…
Próbować swoją pracą znaleźć odpowiedź na pytanie/problem istotny dla jak najszerszego grona ludzi.

Proszę dokończyć: płeć w nauce…
…pod kątem naukowym nie ma znaczenia. Natomiast z różnych względów rozwój kariery naukowej kobiet jest większym wyzwaniem.

Satysfakcją dla naukowca jest według mnie…
…dokonywanie istotnych odkryć oraz dbanie o jak najlepszy rozwój młodej kadry naukowej.

Nauka jest po to, by…
Poznawać świat i próbować czynić go lepszym.

Moje badania mogą…
Pomóc w zrozumieniu przekazywania sygnałów i transportu makrocząsteczek w komórce oraz w projektowaniu skutecznych celowanych terapii przeciwnowotworowych.

Dr hab. Łukasz Opaliński, prof. UWr − absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego (kierunek biotechnologia). Doktorat uzyskał na Uniwersytecie w Groningen w Holandii, 2,5-letni staż podoktorski odbył na Uniwersytecie we Fryburgu w Niemczech, a od 2015 r. pracuje w Zakładzie Inżynierii Białka na Wydziale Biotechnologii UWr (od 2022 zatrudniony na stanowisku profesora UWr). Autor 49 publikacji w czołowych czasopismach z listy filadelfijskiej (np. „Nature Communications”, „PNAS”, „EMBO J”) cytowanych łącznie ponad 1400 razy. Uzyskał stypendium Europejskiej Organizacji ds. Biologii Molekularnej, granty FUGA, SONATA BIS oraz OPUS z Narodowego Centrum Nauki, prestiżowy grant First TEAM Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, stypendium MNiSW dla wybitnych młodych naukowców i nagrodę Prezesa Rady Ministrów za wybitną rozprawę habilitacyjną. Do tej pory wypromował 2 doktorów (oba doktoraty z wyróżnieniem).

Nagroda w obszarze nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce

Nazywam się…
Karolina Ćwiek-Rogalska

Stopień/tytuł naukowy i podstawa jego uzyskania…
Doktorat w dyscyplinie kulturoznawstwo obroniłam na podstawie pracy pt. Przemiany krajobrazu kulturowego na pograniczu czesko-niemieckim od roku 1918 do współczesności na przykładzie gminy Dolní Žandov na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Pracuję w…
Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk.

Dziedzina nauki, w której prowadzę badania…
Antropologia krajobrazu, studia nad kulturą materialną, widmontologia, wpływ masowych przesiedleń na kultury polską, czeską i słowacką po roku 1945.

Wybrałam tę dziedzinę, ponieważ…
Urodziłam się na tzw. Ziemiach Odzyskanych i od dziecka wiedziałam, że żyję w „przesuniętym świecie”, gdzie coś radykalnie się zmieniło, kogoś zabrakło – chciałam rozwiązać tę zagadkę.

O tym, że zostanę naukowczynią, zdecydowałam…
Nie pamiętam, żebym kiedykolwiek nie chciała być naukowczynią, ale o początku tej drogi przesądziło zdobycie pierwszego grantu w 2012 roku, który pozwolił mi na utrzymanie się w czasie pisania doktoratu i sfinansowanie badań terenowych w Czechach.

Autorytetem naukowym jest dla mnie…
Osoba, która prowadzi staranne, odkrywcze badania.

Sukces zawodowy, z którego najbardziej jestem dumna…
Najtrudniejsze i najbardziej wymagające było przygotowanie wniosku i udział w konkursie ERC Starting Grant. Zdobycie go w 2022 roku umożliwiło mi stworzenie własnego zespołu i prowadzenie badań nad tematem, który mnie fascynuje.

Obecne moje marzenie zawodowe/naukowe to…
To na razie tajemnica!

Pracy naukowej/badawczej najmocniej sprzyja według mnie…
Rozbudowana sieć wsparcia i inspirująca atmosfera.

W swojej pracy najbardziej lubię…
Prawo do zdziwienia i momenty, w których praca w terenie wywraca hipotezy do góry nogami.

W pracy najbardziej przeszkadza mi…
Ciężar obowiązków administracyjnych.

Doskonałość naukowa to według mnie…
Świadomość, że każde zakończone badanie to wstęp do kolejnego i nieustanne pielęgnowanie ciekawości.

Mój przepis na międzynarodową rozpoznawalność…
Publikować ambitnie i rozmaicie, nie bać się podróży i nie zapominać, że każde wystąpienie to możliwość (ale i obowiązek) pokazania swojej pracy w nowym kontekście.

Proszę dokończyć: płeć w nauce…
Ma znaczenie i wciąż jest źródłem głębokich nierówności.

Satysfakcją dla naukowca jest według mnie…
Kiedy twoje pomysły zaczynają inspirować ludzi do myślenia, pomagają im opowiadać o swoim doświadczeniu i je porządkować.

Nauka jest po to, byśmy…
Lepiej rozumieli siebie i świat, nie zadowalali się najprostszymi odpowiedziami, stawali się bardziej odpowiedzialni i życzliwsi wobec siebie nawzajem i innych istot.

Moje badania mogą…
Sprawić, że już nigdy tak samo nie spojrzy się na filiżankę po babci.

Dr Karolina Ćwiek-Rogalska – kulturoznawczyni, bohemistka i etnolożka. Pracuje w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Zajmuje się antropologią krajobrazu, pograniczami kulturowymi oraz wpływem przesiedleń na kultury Polski i Czechosłowacji po 1945 r. Publikowała m.in. w „Heritage & Society” i „Bohemia. Zeitschrift für Geschichte und Kultur der böhmischen Länder”. Stypendystka Fulbrighta, laureatka Nagrody Naukowej 2022 tygodnika „Polityka”. Od 2022 roku jest kierowniczką projektu „Spectral Recycling”, finansowanego przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych (ERC).

Więcej: www.ncn.gov.pl