29 maja w przestrzeni ASP Showroom w Warszawie odbyło się spotkanie poświęcone najnowszej książce prof. Artura Krajewskiego pt. Dzieło.
Spotkanie odbyło się w czasie szczególnym. W przestrzeni medialnej coraz mocniej obecny jest temat projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny. Dyskusje o artystach, pracy twórczej, umowach, składkach i społecznej pozycji twórców stały się częścią żywego sporu publicznego. W ten kontekst książka profesora Krajewskiego wpisała się doskonale – choć nie publicystycznie, lecz głębiej: filozoficznie, kulturowo, antropologicznie i artystycznie.
Dyskusja poświęcona była przede wszystkim zjawisku przekształcania i niezrozumienia komunikatu artystycznego jako wypowiedzi formułowanej w języku sztuki, jaką jest dzieło. Poruszono również temat pracy artystycznej – tego, że „artystą się nie pracuje”, a sama praca twórcza nie mieści się w prostych definicjach mechanizmów zarobkowania. Jak ujął to sam autor: Kultura pozostaje pojęciem definiującym człowieka; bez niej człowiek nie byłby człowiekiem.
Spotkanie prowadził Bartosz Więckowski związany z wydawnictwem Elsevier, a o książce dyskutowali: prof. Iwona Szmelter z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, Robert Piaskowski – dyrektor Narodowego Centrum Kultury – oraz Bogusław Chrabota, wieloletni redaktor naczelny „Rzeczpospolitej”, dziennikarz, pisarz i komentator życia publicznego.
Dzieło nie jest klasycznym podręcznikiem, nie jest prostym esejem, nie jest manifestem ani przewodnikiem po sztuce. To raczej książka-mapa, w której spotykają się: historia sztuki, filozofia, pamięć kulturowa, semiotyka, doświadczenie artysty, pytanie o materialność i niematerialność dzieła, refleksja nad statusem twórcy, a także problem współczesnego rynku, technologii i społecznego rozumienia kultury.
Właśnie na tę wielowątkowość zwracał uwagę Bogusław Chrabota. W jego perspektywie książka Krajewskiego uruchamia wiele poziomów rozmowy jednocześnie: o dziele jako znaku, o artyście jako uczestniku kultury, o napięciu między twórczością a ekonomią, o języku sztuki, który bywa źle rozumiany, a także o kulturze jako przestrzeni, w której człowiek rozpoznaje samego siebie. To nie jest wyłącznie publikacja dla środowiska akademickiego czy artystycznego. To książka, która dotyka pytań znacznie szerszych: Czym jest praca twórcza? Czy dzieło można sprowadzić do produktu, gdzie przebiega granica między sztuką a rzemiosłem, między przeżyciem a komunikatem, między przedmiotem a znaczeniem?
Te kwestie powracały w debacie: Czym właściwie jest dzieło? Czy dzieło jest tylko materialnym przedmiotem, czy raczej relacją między autorem, odbiorcą, czasem i kulturą? Czy artysta pracuje tak samo jak inni, czy też jego praca wymyka się językowi ekonomii? Czy sztuka może być opisana wyłącznie przez mechanizmy produkcji, honorarium, rynku i zarobkowania? A może właśnie w tym miejscu zaczyna się największe nieporozumienie?
Krajewski zdaje się mówić, że dzieło nie jest jedynie efektem pracy. Jest raczej śladem napięcia między światem widzialnym i niewidzialnym, między gestem a znaczeniem, między formą a pamięcią. Dlatego jego książka, choć dotyczy sztuki, w gruncie rzeczy jest opowieścią o człowieku – o jego potrzebie zostawiania znaków, tworzenia sensów i przekraczania własnej biologicznej doraźności.Robert Piaskowski, Dyrektor Narodowego Centrum Kultury, trafnie zauważył: Są książki o sztuce, dla artystów, studentów, masowych czytelników, są podręczniki, eseje, manifesty i przewodniki zawodowe. Książka Artura Krajewskiego wymyka się wszystkim tym kategoriom jednocześnie.
Patronat nad wydawnictwem objęli: Narodowy Instytut Dziedzictwa, Stowarzyszenie Autorów ZAiKS, Związek Literatów Polskich, magazyn „Perspektywy” oraz miesięcznik „Forum Akademickie”. Wydawcą książki jest Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, a publikacja jest dostępna do nabycia w ASP Showroom.
Prof. Artur Krajewski to wykładowca akademicki, artysta interdyscyplinarny związany przede wszystkim ze sztukami wizualnymi, poeta, pisarz, semiotyk kultury oraz współczesny artysta filozofujący w kontekście niematerialnej rzeczywistości. Jest badaczem pamięci kulturowej i symbolicznych form istnienia. Ma na swoim koncie ponad 100 wystaw indywidualnych, stworzył i wyanimował kilka interdyscyplinarnych festiwali sztuki. Jest autorem opowiadań, tekstów filozoficznych, książek oraz poezji, a także członkiem Zarządu Głównego oraz Oddziału Warszawskiego Związku Literatów Polskich.
Marta Ewa Olbryś
fot. Elżbieta Farkas