Jak opowiedzieć czyjeś życie w nieco ponadgodzinnym spektaklu? Jak pokazać fenomen charyzmatycznego twórcy bez stawiania mu pomnika?
Jak zwrócić uwagę młodego pokolenia na postać dziś już przez to pokolenie słabo (bądź w ogóle nie) kojarzoną? Najnowsza premiera (17 grudnia 2023) w Teatrze Nowym PROXIMA w Krakowie udowadnia, że można znaleźć na to wszystko sposób.
Grzegorz Ciechowski (1957-2001), czyli lider zespołu Republika, jest bohaterem grudniowej premiery Teatru Nowego PROXIMA, który to teatr choć jest sceną stosunkowo młodą, stosunkowo niewielką i bezwzględnie odważną, to jednak dzięki znakomicie przyjmowanym przez publiczność (nie tylko krakowską − gościnne występy m.in. w Warszawie czy Gdańsku np. z brawurowym spektaklem Kora. Boska) przedstawieniom zdobywa sobie coraz większe grono fanów, niejednokrotnie po kilka razy oglądających te same tytuły z repertuaru PROXIMY. Znakiem firmowym krakowskiej sceny są w ostatnich latach spektakle muzyczne, których scenariusz opiera się na biografiach takich charyzmatycznych postaci jak choćby Kora, Kazik czy Freddie Mercury. Co ciekawe, mimo że PROXIMA coraz śmielej buduje swoją markę właśnie na muzycznych biografiach, mimo że nieodłącznym „składnikiem” przepisu na muzyczne show jest para głównych aktorów (Katarzyna Chlebny i Piotr Sieklucki), będących często też autorami scenariuszy i reżyserami spektakli, to jednak nie ma mowy o schematyzmie, a każde z przedstawień tego „cyklu” ma inny klimat, budzi inne emocje i inne refleksje.
Tak jest też w przypadku najnowszej premiery, czyli Nie pytaj. Fani Obywatela G.C. (pod tym pseudonimem występował Grzegorz Ciechowski solo) od razu odczytają w tytule sztuki aluzję do jednego z utworów Ciechowskiego. Tytuł to jednak ledwie pierwszy trop, bo od takich aluzji w spektaklu jest gęsto, i nie chodzi tu tylko o cytaty z tekstów Ciechowskiego. Nie będzie przesadą stwierdzenie, że tekst sztuki utkany jest w zasadzie z różnych fragmentów kultury. Znajdziemy tu bowiem i Mickiewiczowską Wielką Improwizację (Dziady cz. III), i cytat z Wesela Wyspiańskiego, fragmenty z wierszy ks. Twardowskiego czy Gałczyńskiego, a nawet cytaty z modlitw, ale też z utworów dla dzieci Brzechwy czy Tuwima. Cytaty odnaleźć można też w znakomitej jak zawsze w PROXIMIE scenografii i kostiumach aktorów (autorstwa Łukasza Błażejewskiego) − Śmierć (grana przez Katarzynę Chlebny) jest niczym wyjęta z DC Universum Harley Quinn, przy tym opleciona kablami starych aparatów telefonicznych, przez co stanowi też m.in. aluzję do piosenki Republiki Telefony. Ten klimat podbijają piosenki Republiki i Obywatela G.C. w aranżach Pawła Harańczyka (i wykonywane na żywo).
Celowość tego niepokojącego i gęstego splotu cytatów w Nie pytaj łatwiej jest rozszyfrować, jeśli odnieść się do samego tematu sztuki, a tym jest subiektywna interpretacja tego, jak wyglądać mogła ostatnia godzina życia Obywatela G.C. [co istotne, data premiery spektaklu zbiega się z 22. rocznicą śmierci Grzegorza Ciechowskiego, który zmarł 22 grudnia 2001 r. w wieku 44 lat − ot, taka magia cyfr]. W spektaklu zastajemy Grzegorza Ciechowskiego w momencie, który ja nazywam jego osobistą Golgotą, kiedy w godzinę swojej agonii obcuje po raz ostatni z obrazami imaginacji i wspomnień − tłumaczy autorka tekstu, Katarzyna Chlebny.
W sztuce dostajemy więc wpisane w trójkąt role − u szczytu swojego życia stoi targany sprzecznymi emocjami artysta, Grzegorz Ciechowski (Piotr Sieklucki), a niżej zabiegający o jego uwagę szydercza i złośliwa Śmierć po lewej oraz po prawej jako symbol codziennego (wręcz nudnego) życia Kanapka z żółtym serem (debiutujący na scenie Kacper Olszewski, student III roku kierunku aktorskiego Krakowskiej Akademii im. Frycza-Modrzewskiego). Urywki wspomnień, urywki lektur, urywki zdarzeń − cytując je, Śmierć perfidnie drwi z życia artysty uznawanego za jeden z najoryginalniejszych talentów lat 80 i 90. w Polsce. Ta Śmierć nie jest dostojna, mimo że stanowi jedno ze skrzydełek tryptyku tej współczesnej psychomachii, jaką dostajemy w spektaklu Nie pytaj. To raczej wyzywająca, a momentami wręcz rubaszna celebrytka, której celem jest przyciągnąć do siebie umierającego bohatera, skusić go ku śmierci właśnie. Z kolei Kanapka z żółtym serem to, jak mówi Kacper Olszewski: wielka fanka Ciechowskiego, jego najwierniejszy, najbliższy mu kibic. Napięcie, jakie powstaje między kuszącym „złem” Śmierci a „dobrem” codzienności, to splątanie kabli życia z mackami nicości, znakomicie oddane też w scenografii, jak w krzywym zwierciadle odbija tematy, o jakich pisał Ciechowski w swoich tekstach (warto przypomnieć takie hity jak np. Ciało, Moja krew czy Mamona, a z drugiej strony np. Odchodząc). Jednocześnie kieruje uwagę widzów młodszych, którym postać Ciechowskiego może już być nieznana, ku tematom uniwersalnym.
Opr. Magda Tytuła
Teatr Nowy PROXIMA − krakowska scena funkcjonująca od 2006 r., słynna ze spektakli muzycznych i biograficznych (np. Kazik, ja tylko żartowałem premiera w 2020 r.; Kora. Boska − premiera w 2021 r.; Kruchość wodoru − premiera w 2022 r., o Ewie Demarczyk; Królowa − przedstawienie z 2023 r. o Freddiem Mercurym). Teatr promuje młodych artystów, ostatnio w ramach cyklu „Nowe Objawienia” (pierwszy spektakl tego cyklu to Komediantka z 2023 r., w której główną rolę gra studentka II roku Krakowskiej Akademii Frycza Modrzewskiego, Zuzanna Jagusiak).
Nie pytaj
- scenariusz i reżyseria: Katarzyna Chlebny
- scenografia i kostiumy: Łukasz Błażejewski
- aranże muzyczne: Paweł Harańczyk
- obsada: Katarzyna Chlebny, Piotr Sieklucki, Kacper Olszewski, Paweł Harańczyk/Szymon Łęczycki, Grzegorz Koniarz, Łukasz Marek/Adam Stępniowski, Mateusz Szmigel.