Komisja Europejska tym razem przeznaczyła 1,07 miliarda euro na 57 projektów badawczo-rozwojowych. To rekordowa runda jeśli chodzi o zainteresowanie – liczba złożonych wniosków wzrosła o blisko 40% w stosunku do poprzedniego roku, co pokazuje, że europejskie firmy zbrojeniowe i technologiczne przyspieszyły. Jeśli chodzi o polskie uczelnie, w największej ilości projektów weźmie udział Wojskowa Akademia Techniczna (trzy projekty - MIDAS, SWORD i R3DSURFIN) i Politechnika Wrocławska (dwa projekty - DIALOG AI i U-HARRIER). W sumie pięć polskich uczelni (oprócz WAT-u i PWr - Politechnika Poznańska, Politechnika Rzeszowska i Akademia Górniczo-Hutnicza) weźmie udział w ośmiu projektach!
Europejski Fundusz Obronny (European Defence Fund, EDF) to jeden z kluczowych programów Unii Europejskiej wspierających rozwój nowoczesnych technologii obronnych oraz współpracę międzynarodową w obszarze badań i innowacji. Na lata 2021–2027 przeznaczono na ten cel 7,3 mld euro. Projekty realizowane w ramach funduszu odpowiadają na najważniejsze wyzwania bezpieczeństwa Europy: od sztucznej inteligencji i cyberobrony po systemy bezzałogowe i technologie kosmiczne.
Umowy z 57 wybranymi konsorcjami zostaną podpisane do końca 2026 roku. Projekty podzielono na 17 obszarów tematycznych. Za kluczowe uznane zostały: obrona przed dronami, bezpieczeństwo wschodniej flanki, obrona przeciwlotnicza i domena kosmiczna. Polskie podmioty biorą udział w 27 projektach o łącznej wartości ok. 571 mln euro. Wojskowa Akademia Techniczna bierze udział w trzech z nich.
MIDAS: AI do celów obronnych
Platforma, wykorzystująca sztuczną inteligencję (AI) zaprojektowaną specjalnie do zastosowań obronnych, powstaje w projekcie MIDAS (Middleware for Intelligent Defense AI Dialogue Systems) kierowanym przez dr. hab. inż. Marcina Kowalskiego, prof. WAT z Instytutu Optoelektroniki. Budżet projektu z UE wynosi 5 mln euro, podmiot koordynujący działa w Grecji, a polskim uczestnikiem, obok WAT, jest Polska Platforma Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Integrujemy duże modele językowe (LLM) z operacjami obronnymi, tak aby stanowiły niezawodne i przejrzyste elementy systemów wspomagania decyzji. Modele te nie będą już izolowanymi narzędziami zaplecza technicznego, lecz zostaną wbudowane w operacyjne procesy robocze. Operatorzy będą się z nimi porozumiewać w sposób bezpieczny i oparty na rolach. Modułowa konstrukcja i ustrukturyzowane procesy informacji zwrotnej to podstawa do stopniowego wdrażania możliwości AI w środowiskach obronnych zgodnie z potrzebami operacyjnymi i obowiązkami regulacyjnymi – mówi dr hab. inż. Marcin Kowalski z Instytutu Optoelektroniki.
SWORD: broń przeciwko okrętom podwodnym
System do zwalczania okrętów podwodnych budowany w projekcie SWORD (Stand-off Anti-Submarine Warfare Operations by Remote Deployment) ma działać w każdych warunkach pogodowych w sposób ciągły. Zajmie małą powierzchnię i można go będzie stosować na wielu platformach bojowych. Projektem kieruje dr inż Kamil Sybilski z Wydziału Inżynierii Mechanicznej (WIM). Budżet projektu z UE wynosi 20 mln euro, podmiot koordynujący pochodzi z Niemiec.
Od sensora do strzelca – w takim łańcuchu podwodne cele będą wykrywane, śledzone, klasyfikowane i zwalczane z bezpiecznej odległości minimum 40 mil morskich. W projekcie SWORD innowacją będzie zastosowanie pocisku VLWT, kompaktowej, naddźwiękowej rakiety przeciwskrętowej ASROC, a także opracowanie kompleksowego systemu z niskim wskaźnikiem fałszywych alarmów i wysoką dokładnością lokalizacji. WAT odpowiada w tym projekcie za analizę aktualnych systemów dostarczania bezzałogowych statków powietrznych (UAV) do rozmieszczania czujników, prowadzenie symulacji wydajności platform dla różnych scenariuszy i warunków oraz identyfikowanie potencjalnych luk technologicznych – wyjaśnia dr inż Kamil Sybilski z Instytutu Mechaniki i Inżynierii Obliczeniowej WIM.
R3DSURFIN: części zamienne dla wojska drukowane przyrostowo
Techniki druku 3D z metalu, które będzie można wykorzystać np. do wytwarzania części zamiennych i technicznych środków materiałowych dla wojska, rozwijane będą w projekcie R3DSurfin (Towards Robust 3D printed metallic components production for military applications by the development of innovative SURface FINishing and design protocols) kierowanym przez dr. inż. Krzysztofa Grzelaka z Wydziału Inżynierii Mechanicznej (WIM) WAT. Budżet projektu z UE wynosi 3,7 mln euro, koordynuje go podmiot z Hiszpanii.
Opracujemy komplementarny proces wytwarzania elementów m.in. uzbrojenia i sprzętu wojskowego z zastosowaniem technologii przyrostowych, czyli druku 3D z metali, takich jak stal, aluminium i stopy tytanu, stosowane w obronności. W projekcie powstanie nowy sprzęt i oprogramowanie. Opracujemy również wytyczne projektowania i wykańczania powierzchni, a także metody obróbki końcowej, która uwzględni warunki wytwarzania techniką druku 3D z metalu oraz kształt części. WAT zbada, jak innowacyjne techniki obróbki postprocesowej tj. Electrochemical Polishing (EP) i Magnetorheological Polishing Fluid (MPF) wpływają na trwałość zmęczeniową drukowanych części” – tłumaczy dr inż. Krzysztof Grzelak z Instytutu Robotów i Konstrukcji Maszyn WIM.
Zespoły badawcze z Politechniki Wrocławskiej są częścią dwóch międzynarodowych konsorcjów i będą działać w ramach projektów U-HARRIER oraz DIALOG-AI. Ich łączny budżet to 11 mln euro.
U-HARRIER: nowoczesne drony dla wymagających misji
Projekt U-HARRIER (Unmanned Heavy-lift Aerial Reconnaissance and Resilient Integrated European Response), będzie realizowany z udziałem dr. inż. hab. Tomasza Kurzynowskiego prof. uczelni i dr. inż. Wojciecha Stopyry z Wydziału Mechanicznego.
Wspólnie z partnerami z międzynarodowego konsorcjum zajmą się opracowaniem innowacyjnego bezzałogowego statku powietrznego zdolnego do transportu ładunków o masie do 300 kg, także w trudnych warunkach operacyjnych. Konstrukcja ma zostać wyposażona m.in. w rozwiązania zwiększające odporność na uszkodzenia, takie jak ochrona balistyczna czy zabezpieczenia przed zakłóceniami elektromagnetycznymi.
Ważnym elementem projektu będzie także wykorzystanie sztucznej inteligencji do monitorowania stanu technicznego maszyny w czasie rzeczywistym, co pozwoli zwiększyć bezpieczeństwo i niezawodność jej działania.
W konsorcjum, obok Politechniki Wrocławskiej, uczestniczą partnerzy z Hiszpanii, Irlandii, Grecji, Chorwacji i Rumunii. Koordynatorem projektu jest firma Edair Technologies SL z Hiszpanii. Projekt potrwa 36 miesięcy, a jego budżet wynosi 4 mln euro.
DIALOG-AI: generatywna AI w systemach obronnych
Drugi projekt, DIALOG-AI (Defence Innovative Assessments and Live-tests of Operational Generative AI), będzie realizowany przez zespół w składzie dr hab. inż. Maciej Piasecki, prof. uczelni, dr hab. inż. Tomasz Kajdanowicz, prof. uczelni (obaj z Katedry Sztucznej Inteligencji Wydziału Informatyki i Telekomunikacji) i generał brygady w stanie spoczynku prof. Dariusz Skorupka (Wydział Budownictwa Lądowego i Wodnego).
W ramach swojego konsorcjum będą koncentrować się na rozwoju i testowaniu systemów opartych na generatywnej sztucznej inteligencji, w tym dużych modeli językowych i systemów dialogowych w zastosowaniach obronnych. Choć technologie te rozwijają się dynamicznie, ich wykorzystanie w środowisku operacyjnym wciąż napotyka ograniczenia.
DIALOG-AI ma na celu opracowanie nowych metod oceny i testowania takich systemów w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Powstaną także innowacyjne protokoły ewaluacyjne, dostosowane do specyfiki zastosowań obronnych, które mają zwiększyć niezawodność i bezpieczeństwo wdrażanych rozwiązań.
W projekcie uczestniczy siedem instytucji z Francji, Niemiec, Słowenii i Finlandii. Koordynatorem jest Airbus Defence and Space SAS. Prace badawcze potrwają 48 miesięcy, a ich budżet wynosi 7 mln euro.
Politechnika Wrocławska konsekwentnie rozwija technologie o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa, łącząc potencjał naukowy z realnymi zastosowaniami w sektorze obronnym. Uczelnia aktywnie uczestniczy w międzynarodowych projektach, rozbudowuje zaplecze badawcze i współpracuje z partnerami wojskowymi, m.in. z Akademią Wojsk Lądowych.
Udział w Europejskim Funduszu Obronnym to kolejny przykład aktywności Politechniki Wrocławskiej w międzynarodowych programach badawczych i naszego wkładu w rozwój zaawansowanych technologii o kluczowym znaczeniu dla społeczeństwa – mówi rektor prof. Arkadiusz Wójs. – W obszarze obronności strategicznie rozwijamy badania m.in. nad sztuczną inteligencją, systemami autonomicznymi i cyberbezpieczeństwem.
Politechnika Poznańska również dołączyła do europejskiego konsorcjum, które otrzymało finansowanie z Europejskiego Funduszu Obronnego na projekt TAC (Tactical-Capture: Development Of Tactically Responsive In-Space Mobility And Standard Interface-Less Capture Technology By Welding).
Projekt zakłada opracowanie innowacyjnego systemu do obsługi satelitów na orbicie, zdolnego do inspekcji, przechwytywania i dokowania z dowolnym statkiem kosmicznym, bez potrzeby stosowania standardowych interfejsów, dzięki zastosowaniu technologii spawania w przestrzeni kosmicznej. Zadaniem Politechniki Poznańskiej w ramach projektu jest automatyzacja ostatniej fazy RPO (rendezvous and proximity operations) oraz przechwycenie spawanego obiektu.
Projekt otwiera drogę do nowych misji: ochrony aktywów orbitalnych, relokacji, deorbitacji i modułowego łączenia satelitów, zmniejszając jednocześnie złożoność i koszty, a także zwiększając elastyczność operacyjną. Pracami po stronie Politechniki Poznańskiej pokieruje dr inż. Marek Kraft z Instytutu Robotyki i Inteligencji Maszynowej.
Politechnika Rzeszowska weźmie udział w projekcie SHARP (Soverein High-Performance Architecture for Rotorcraft Propulsion) z budżetem 25 mln EUR, a Akademia Górniczo - Hutnicza w Krakowie - w projekcie ANEMOS (Airborne New European MIDS Operational Solution) z budżetem ok. 39 mln EUR.