Diagnoza sytuacji na polskich uczelniach, analiza stosowanych rozwiązań, cztery konferencje regionalne oraz konkurs na najlepsze praktyki antymobbingowe i antydyskryminacyjne – to najważniejsze elementy projektu „Bezpieczna Uczelnia”. Na Uniwersytecie Warszawskim zespół projektu przedstawił jego rezultaty. Siedem uczelni zostało laureatami konkursu, sześć otrzymało wyróżnienia, a dwadzieścia pięć – certyfikaty uczestnictwa w projekcie.
Konferencja w Sali Kolumnowej Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego zwieńczyła projekt „Uczelnia – przestrzeń bezpieczna od mobbingu i dyskryminacji – działania na rzecz wspierania polityki antymobbingowej i działań niepożądanych na polskich uczelniach”. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele władz uczelni, Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Państwowej Inspekcji Pracy.
W programie wydarzenia znalazły się podsumowanie realizacji projektu, wręczenie nagród i certyfikatów oraz dyskusja z udziałem przedstawicieli uczelni.
- Działamy razem, wspierając projekt „Bezpieczna Uczelnia” i wszelkie inne działania zmierzające do tego, by uczelnia była przyjaznym miejscem pracy i bezpiecznym miejscem. To jest obowiązek rektorów, a zatem to nie wsparcie, tylko działanie w naszym wspólnym interesie – podkreśliła podczas otwarcia konferencji prof. Bogumiła Kaniewska, przewodnicząca KRASP.
Jak zaznaczyła szefowa KRASP, bezpieczeństwa uczelni nie można sprowadzać wyłącznie do regulaminów, procedur i rozwiązań instytucjonalnych. Równie ważne są relacje wewnątrz wspólnoty akademickiej, wrażliwość na sytuację innych osób oraz zaufanie do instytucji i ludzi, którzy nimi kierują.
- Budujemy system bezpieczeństwa na różnych poziomach. Ale pracujemy z ludźmi i żaden system tak naprawdę nie chroni nas przed tym, żeby rozmaitego rodzaju niebezpieczne czy niepożądane przypadki nie występowały. Do tych wszystkich systemów powinniśmy dodawać na co dzień ludzką wrażliwość, umiejętność reagowania na rozmaite sytuacje – dodała prof. Kaniewska.
Uczelnia musi być miejscem bezpiecznym
O potrzebie szerokiego spojrzenia na bezpieczeństwo mówił również rektor Uniwersytetu Warszawskiego prof. Alojzy Z. Nowak. Zwrócił uwagę, że współczesne uczelnie muszą być przygotowane także na sytuacje trudne do przewidzenia, a bezpieczeństwo obejmuje zarówno wymiar fizyczny, jak i funkcjonowanie całej wspólnoty akademickiej.
- Musimy mieć takie poczucie, że uczelnia jest bezpieczna. [...] Im więcej będziemy na ten temat wiedzieli, im więcej będziemy na ten temat dyskutować, tym lepiej będzie dla naszego bezpieczeństwa, młodzieży studiującej, pracowników i całego otoczenia uniwersytetów, uczelni – zaznaczył rektor UW.
Od diagnozy do konkretnych rozwiązań
Głównym celem projektu było zdiagnozowanie, w jaki sposób polskie uczelnie radzą sobie z problemem mobbingu i dyskryminacji w miejscu pracy i nauki. Eksperci analizowali ryzyko występowania zachowań niepożądanych, funkcjonujące polityki antymobbingowe i antydyskryminacyjne oraz dobre praktyki. Jednym z założeń projektu było również promowanie rozwiązań służących poprawie jakości pracy, nauki i kultury organizacyjnej uczelni.
Kierownik projektu prof. Jacek Męcina wskazał, że uczelnia jest jednocześnie miejscem kształcenia, prowadzenia badań i pracy, a tym samym przestrzenią wielu różnych relacji zawodowych i społecznych.
- Diagnoza i analiza rozwiązań funkcjonujących na uczelniach, wymiana wiedzy i doświadczeń oraz analiza praktyk – to był zasadniczy element dla osiągnięcia celów naszego projektu. Kluczowym elementem jest rozpoznanie i upowszechnianie dobrych praktyk – podkreślił prof. Męcina.
Ważną częścią przedsięwzięcia były cztery konferencje regionalne zorganizowane w 2026 roku w Krakowie, Gdańsku, Zielonej Górze i Katowicach. Spotkania służyły prezentacji wniosków z badań, wymianie doświadczeń między uczelniami oraz dyskusji nad skutecznymi rozwiązaniami organizacyjnymi i edukacyjnymi w zakresie przeciwdziałania mobbingowi, dyskryminacji i innym zachowaniom niepożądanym.
Nie ma jednej recepty dla wszystkich uczelni
Podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego prof. Maria Mrówczyńska zwróciła uwagę na różnorodność polskich szkół wyższych. Różnią się one wielkością, strukturą, profilem działalności czy liczbą pracowników i studentów, dlatego trudno oczekiwać, że jeden model przeciwdziałania zachowaniom niepożądanym sprawdzi się w każdej instytucji.
- Trudno będzie powiedzieć, co jest dobre dla wszystkich i jaki jeden model należy przyjąć. Niemniej jednak są takie zasady, które zawsze się sprawdzają – możliwość zgłoszenia zachowań niepożądanych, procedury i osoby, które się tym zajmują, które są niezależne i mają wiedzę na ten temat – zauważyła prof. Mrówczyńska.
Wiceminister podziękowała zarówno realizatorom projektu, jak i uczelniom, które zdecydowały się poddać swoje rozwiązania ocenie. Podkreśliła, że ideą konkursu towarzyszącego projektowi było przede wszystkim pokazanie dobrych rozwiązań, z których mogą czerpać inne szkoły wyższe.
Reagować, zanim pojawi się problem
Na znaczenie prewencji zwrócił uwagę również Główny Inspektor Pracy. Jak podkreślił, projekt jest przykładem działania prewencyjnego – rozpoznawania ryzyka i reagowania, zanim pojawi się problem.
- To jest kapitalny, dobry przykład. Nie czekamy na problem, identyfikujemy ryzyko, jeśli występuje, podejmujemy działania, by przeciwdziałać temu ryzyku, aby je minimalizować – powiedział Janusz Krasoń.
Główny Inspektor Pracy podkreślił również znaczenie szerokiego rozumienia bezpieczeństwa, obejmującego zarówno bezpieczeństwo fizyczne, jak i relacje między ludźmi. Zadeklarował też dalszą gotowość Państwowej Inspekcji Pracy do wspierania środowiska akademickiego.
Laury dla siedmiu uczelni
Jednym z najważniejszych elementów projektu był ogólnopolski konkurs na najlepsze praktyki antymobbingowe i antydyskryminacyjne. Jego celem była identyfikacja, promocja i upowszechnianie skutecznych rozwiązań – od polityk równościowych i procedur antymobbingowych po szkolenia, działania edukacyjne i rozwiązania zwiększające zaangażowanie społeczności akademickiej.
Praktyki oceniano m.in. pod względem skuteczności, trwałości i systemowości, innowacyjności, zaangażowania społeczności akademickiej, przejrzystości i dostępności, a także możliwości zastosowania danego rozwiązania w innych uczelniach.
Laureatami konkursu zostało siedem uczelni: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Politechnika Gdańska, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Politechnika Krakowska, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie oraz Politechnika Rzeszowska.
Laureaci otrzymali nagrody oraz prawo do posługiwania się tytułem „Laureata Konkursu na najlepsze praktyki antymobbingowe i antydyskryminacyjne”. Zgodnie z założeniami konkursu nagrodzone rozwiązania mają być również upowszechniane jako dobre praktyki możliwe do wykorzystania w innych szkołach wyższych.
Wyróżnienia i certyfikaty
Komitet Monitorujący przyznał także sześć wyróżnień. Otrzymały je: Politechnika Łódzka, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie, Politechnika Wrocławska, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu oraz Politechnika Koszalińska.
Podczas konferencji wręczono również 25 certyfikatów uczestnictwa w projekcie. Otrzymały je: Małopolska Uczelnia Państwowa im. rotmistrza Witolda Pileckiego w Oświęcimiu, Akademia Bialska im. Jana Pawła II, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Opolski, Powiślańska Akademia Nauk Stosowanych, Akademia Nauk Stosowanych Angelusa Silesiusa w Wałbrzychu, Politechnika Opolska, Uniwersytet Jagielloński, Akademia Humanitas w Sosnowcu, Uniwersytet Rzeszowski, Uniwersytet Gdański, Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku, Uniwersytet Zielonogórski, Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Śląski, Uczelnia Korczaka – Akademia Nauk Stosowanych, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Politechnika Białostocka, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, Sopocka Akademia Nauk Stosowanych, Akademia Ateneum w Gdańsku oraz Akademia Nauk Stosowanych w Nowym Sączu.
Projekt się kończy, praca nad bezpieczeństwem trwa
Konferencja podsumowała projekt, ale – jak podkreślali jej uczestnicy – działania na rzecz bezpiecznej uczelni nie kończą się wraz z jego formalnym zakończeniem. Zebrane doświadczenia, wyniki analiz oraz zidentyfikowane dobre praktyki mają służyć dalszemu rozwijaniu polityk antymobbingowych i antydyskryminacyjnych w polskim szkolnictwie wyższym.
- Życzę nam wszystkim, byśmy osiągnęli ten stan zaufania i poczucia, że budujemy bezpieczne otoczenie dla wszystkich – podsumowała szefowa KRASP prof. Bogumiła Kaniewska.
Projekt „Uczelnia – przestrzeń bezpieczna od mobbingu i dyskryminacji – działania na rzecz wspierania polityki antymobbingowej i działań niepożądanych na polskich uczelniach” był finansowany ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Patronat honorowy nad przedsięwzięciem objęli Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Główny Inspektor Pracy.