Już 18 i 19 maja w Krakowie odbędzie się IV Kongres Umiędzynarodowienia organizowany przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej. Wydarzenie zgromadzi ekspertów i praktyków, którzy pochylą się nad „Strategią Umiędzynarodowienia Polskiego Szkolnictwa Wyższego i Nauki do 2035 roku” – kluczowym dokumentem opracowanym przez Agencję na zlecenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Zdaniem dra Wojciecha Karczewskiego, dyrektora NAWA, współczesne wyzwania – od transformacji technologicznej i zmian demograficznych po globalną konkurencję o talenty – sprawiają, że współpraca międzynarodowa i umiędzynarodowienie przestają być jedynie jednym z elementów rozwoju uczelni. Stają się strategicznym wyborem i cywilizacyjną koniecznością budowania nowoczesnego państwa, silnej gospodarki i odpornego społeczeństwa opartego na wiedzy.
Strategię opracował zespół ekspertów reprezentujących najważniejsze organizacje zajmujące się nauką i szkolnictwem wyższym w Polsce. Zostały w niej też uwzględnione uwagi i postulaty Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Dokument wyznacza cztery główne kierunki działań: umiędzynarodowienie badań i przestrzeni badawczej, rozwój międzynarodowej społeczności akademickiej, upowszechnienie doświadczeń międzynarodowych oraz umiędzynarodowienie kształcenia, w tym rozwój nowoczesnych form edukacji.
- Współpraca międzynarodowa i umiędzynarodowienie nie są dziś dodatkiem do działalności akademickiej. To jeden z kluczowych warunków budowania konkurencyjnej gospodarki i silnej pozycji Polski w Europie oraz na świecie. Strategia opiera się na założeniu, że kapitał intelektualny jest jednym z najważniejszych zasobów rozwojowych współczesnych państw, a zdolność do przyciągania talentów, budowania partnerstw i uczestniczenia w globalnym obiegu wiedzy decyduje o tempie rozwoju kraju – mówi dr Wojciech Karczewski.
W ostatnich latach polskie uczelnie coraz aktywniej uczestniczą w europejskich konsorcjach badawczych, rozwijają wspólne kierunki studiów i budują trwałe relacje z partnerami zagranicznymi. Rośnie również liczba studentów zagranicznych studiujących w Polsce – obecnie to około 108 tysięcy osób. Jednocześnie system szkolnictwa wyższego mierzy się ze skutkami zmian demograficznych i malejącą liczbą studentów krajowych.
Kluczem do nowoczesnej gospodarki i trwałego rozwoju jest aktywna obecność Polski w globalnej wymianie naukowej. Inwestycja w kapitał intelektualny stanowi warunek konieczny do konkurowania z najlepszymi systemami edukacyjnymi. Proces umiędzynarodowienia należy postrzegać jako strategiczne pozyskiwanie talentów, które będą pracować na rzecz polskiej gospodarki. Powinien on nie tylko podnosić prestiż rodzimych instytucji akademickich, ale także stanowić odpowiedź na współczesne wyzwania społeczne. Dlatego jednym z kluczowych elementów strategii jest budowanie atrakcyjności Polski jako miejsca do studiowania, prowadzenia badań i rozwoju kariery naukowej.
Kluczowe jest nie tylko zapraszanie zagranicznych studentów czy naukowców, ale przede wszystkim budowanie środowiska, w którym będą chcieli zostać na dłużej. Jako specjaliści znający polskie realia, mogą oni realnie wzmocnić naszą gospodarkę i innowacyjność. Dr Wojciech Karczewski zaznacza, że ogromny potencjał drzemie także w młodzieży polonijnej oraz w absolwentach z zagranicy, którzy budują prestiż polskich uczelni poza granicami kraju jako ich naturalni ambasadorzy.
Umiędzynarodowienie powinno być procesem horyzontalnym, obecnym we wszystkich obszarach funkcjonowania uczelni – od międzynarodowej współpracy badawczej i dydaktyki po aktywną obecność naukowców w międzynarodowych sieciach i wydarzeniach naukowych. To konsekwentne budowanie i wzmacnianie pozycji naszych naukowców jako ekspertów.
Jednym z najważniejszych wyzwań pozostaje dziś zwiększenie udziału w europejskich programach badawczych i edukacyjnych. Polska wciąż nie w pełni wykorzystuje potencjał programów takich jak Horyzont Europa. Przyczyn jest wiele. Jedną z nich są kwestie administracyjne. W wielu krajach przygotowaniem wniosków grantowych zajmują się wyspecjalizowane zespoły i profesjonalne agencje wspierające naukowców. W Polsce sytuacja stopniowo się poprawia, jednak ubieganie się o granty nadal często stanowi dodatkowe obciążenie dla badaczy.
Kolejną kwestią jest doświadczenie międzynarodowe. Obserwujemy, że częściej sukcesy w pozyskiwaniu grantów odnoszą ci naukowcy, którzy zdobywali je pracując przez pewien czas w zagranicznych uczelniach, czy dzięki programom takim jak Bekker NAWA, w ramach którego finansujemy nawet dwuletnie pobyty na najlepszych ośrodkach akademickich świata.
– Współpraca z najlepszymi zmienia sposób funkcjonowania w świecie nauki. Mobilność nie jest wyłącznie elementem rozwoju indywidualnego – staje się strategicznym narzędziem wzmacniania całego systemu nauki – zaznacza dr Wojciech Karczewski.
Dokument podkreśla również znaczenie partnerstw strategicznych i udziału polskich uczelni w inicjatywie Uniwersytetów Europejskich, która zmienia dziś europejskie szkolnictwo wyższe. Dla polskich uczelni oznacza to możliwość zbudowania długofalowej współpracy z najlepszymi ośrodkami akademickimi w Europie. To są bardzo konkretne korzyści.
W ramach sojuszy polskie uczelnie mają dostęp do nowych partnerstw badawczych, wspólnych projektów i międzynarodowych zespołów naukowych. Rozwijane są wspólne programy studiów, wspólne dyplomy i mikropoświadczenia, co zwiększa mobilność studentów i uznawalność ich kompetencji na europejskim rynku pracy. Uczelnie partnerskie coraz częściej funkcjonują jak jeden europejski kampus, zapewniając dostęp do wspólnej infrastruktury badawczej, laboratoriów i nowoczesnych platform cyfrowych. Nasi naukowcy współpracują dziś z najlepszymi zespołami w Europie i realizują projekty, które wcześniej były poza zasięgiem pojedynczych instytucji.
Nie można dziś mówić o umiędzynarodowieniu bez odniesienia do nowych technologii i sztucznej inteligencji. Rozwój AI zmienia sposób prowadzenia badań, kształcenia i funkcjonowania uczelni. Strategia wskazuje na konieczność rozwoju cyfrowych form edukacji, mobilności wirtualnej i nowoczesnych narzędzi współpracy międzynarodowej. Równocześnie podkreśla konieczność wzmacniania bezpieczeństwa cyfrowego oraz przeciwdziałania dezinformacji i manipulacji w środowisku online.
Wizja roku 2035 przedstawiona w strategii zakłada, że polskie uczelnie i instytuty badawcze będą miejscami prowadzenia przełomowych badań, tworzenia innowacji zmieniających świat i kształcenia ludzi przygotowanych do funkcjonowania na globalnym rynku pracy. Współpraca międzynarodowa i umiędzynarodowienie ma zostać trwale wpisane w politykę rozwoju państwa, a Polska ma odgrywać istotną rolę w Europejskim Obszarze Edukacji.
– To ambitny cel, ale jednocześnie konieczność wynikająca ze zmian zachodzących na świecie. Współpraca międzynarodowa i umiędzynarodowienie nauki oraz szkolnictwa wyższego nie są dziś wyborem – są jednym z ważnych elementów dalszego rozwoju Polski – podsumowuje dr Wojciech Karczewski.