W Uniwersytecie Jagiellońskim trwają prace nad pierwszym w historii uczelni satelitą naukowym. Misja HYADES, teleskop kosmiczny konstruowany przez naukowców z Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej, to ambitne przedsięwzięcie, które już za kilka lat wzleci na orbitę, by badać tajemnice pochodzenia ziemskiej wody i nie tylko.

HYADES (HYdrogen And DEuterium Survey) powstaje dzięki grantowi Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) przyznanemu zespołowi kierowanemu przez dr. Michała Drahusa. Teleskop, który zostanie umieszczony na pokładzie małego satelity, będzie prowadził obserwacje w ultrafiolecie - dokładnie w paśmie tzw. linii Lyman-alfa będącej sygnaturą obecności wodoru i deuteru. Analizując stosunek tych dwóch izotopów w wodzie zawartej w kometach, naukowcy chcą lepiej zrozumieć, skąd pochodzi woda na Ziemi i czy jej źródła są pozaziemskie.

- W ciągu ostatnich 35 lat podobne badania przeprowadzono z największym trudem dla 12 komet i uzyskano niejednoznaczne wyniki. W ramach projektu HYADES przebadamy pod tym kątem około 50 komet i to w zaledwie 3 lata - podkreśla dr Michał Drahus.

Symboliczne jest, że przygotowania do misji HYADES zbiegają się w czasie z obecnością pierwszego Polaka na pokładzie ISS. Misja Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego skłania do kilku istotnych refleksji.

- Dr Uznański-Wiśniewski realizował na stacji m.in. eksperymenty związane z testowaniem pracy wyspecjalizowanego komputera w warunkach podwyższonej radiacji. To temat bardzo mu bliski, związany z jego wcześniejszą pracą naukową w CERN. Ale co ciekawe, to również tematyka szczególnie ważna dla nas - zespołu HYADES - bo budując instrument satelitarny, musimy uwzględniać wpływ promieniowania na jego działanie. Komponenty elektroniczne ulegają stopniowej degradacji i to realne wyzwanie inżynieryjne - zauważa dr hab. inż. Piotr Orleański, prof. UJ, dyrektor Centrum Badań Kosmicznych PAN i główny inżynier misji HYADES.

HYADES będzie w stanie przebadać aż 50 komet w ciągu zaledwie 3 lat, podczas gdy dotąd w całej historii badań kosmicznych udało się przeanalizować izotopowy skład zaledwie kilkunastu. Satelita będzie również gotów do obserwacji obiektów międzygwiezdnych, takich jak 1I/ʻOumuamua, 2I/Borisov czy niedawno odkryty 3I/ATLAS, które mogą przynieść dane o wodzie z innych układów planetarnych.

Choć HYADES nie przewiezie człowieka na orbitę, jego naukowa misja ma wymiar równie inspirujący i pionierski. W czasie, gdy Polska z dumą śledziła udział swojego astronauty w misji ISS, Uniwersytet Jagielloński pokazuje, że udział w eksploracji kosmosu może prowadzić do odkryć o fundamentalnym znaczeniu dla nauki i rozwoju technologii.