Trzecia edycja Kongresu Umiędzynarodowienia, organizowana przez NAWA i Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, potwierdziła, że rola nauki w polityce publicznej, bezpieczeństwie i rozwoju państwa jest dziś większa niż kiedykolwiek. Przez dwa dni eksperci, badacze, przedstawiciele administracji i instytucji międzynarodowych dyskutowali o tym, jak budować skuteczną dyplomację naukową oraz jak projektować umiędzynarodowienie oparte na jakości, trwałości i realnym wpływie na system.
Tegoroczny Kongres rozpoczął się symbolicznym podkreśleniem, że dobre umiędzynarodowienie liczy się nie poprzez skalę, ale poprzez sens – wpływ na ludzi, instytucje i państwo.
W otwarciu udział wzięli dr Wojciech Karczewski, dyrektor NAWA, Joanna Barszcz, dyrektor Centrum Wsparcia Współpracy Międzynarodowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, oraz prof. dr hab. Tomasz Nieborak, dziekan Wydziału Prawa i Administracji UAM. Podkreślali oni znaczenie jakości działań międzynarodowych, roli narodowych agencji we wzmacnianiu środowiska akademickiego oraz konieczności współpracy międzyinstytucjonalnej. Wskazywano, że umiędzynarodowienie nie może być jedynie sumą projektów, lecz trwałym procesem wzmacniającym potencjał krajowej nauki i jej widoczność na świecie. Słuchacze zostali wprowadzeni w tematykę Kongresu przez trzy kluczowe motywy: strategiczne podejście do działań zagranicznych, odpowiedzialną koordynację oraz budowanie relacji opartych na zaufaniu.
Następnie rozpoczęła się sesja plenarna poświęcona założeniom krajowej strategii umiędzynarodowienia, w której uczestniczyli członkowie Zespołu ds. Opracowania Strategii: dr Wojciech Karczewski, dr hab. Dominik Antonowicz, prof. UMK, oraz dr hab. Anna Jurkowska-Zeidler, prof. UG. Moderował dr Łukasz Gołota, zastępca dyrektora NAWA. Podczas dyskusji podkreślano, że przyszła strategia musi odpowiadać na globalne wyzwania, wzmacniać jakość polskiej nauki i opierać się na spójnym, długofalowym planowaniu zamiast na działaniach doraźnych. Zwracano uwagę na konieczność lepszej koordynacji krajowych i instytucjonalnych polityk, aby w pełni wykorzystać potencjał współpracy międzynarodowej. Aktualnie środowisko naukowe czeka na opublikowanie projektu dokumentu, który pozwoli na pogłębioną analizę proponowanych rozwiązań oraz rozpoczęcie szerokich konsultacji z akademicką i ekspercką społecznością.
Podczas wystąpienia specjalnego głos zabrał prof. dr hab. inż. Marek Gzik, wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego. Wskazał on globalne wyzwania – konflikty, kryzysy klimatyczne, zmiany demograficzne – podkreślając, że nauka i współpraca międzynarodowa są dziś jednym z fundamentalnych instrumentów budowy bezpieczeństwa państwa. Zwracał uwagę, że rozwój gospodarki opartej na wiedzy wymaga inwestycji w potencjał uczelni, aktualizacji oferty dydaktycznej oraz wzmacniania międzynarodowych więzi naukowych.
Panel „Modele dyplomacji naukowej – państwa i ich strategie”, moderowany przez dr. Mitchella Younga z EU Science Diplomacy Alliance, zgromadził dr. Jean-Claude’a Ardittiego, prof. Rasmusa Gjedssø Bertelsena, Ágústa Hjörtura Ingþórssona, Tomasa Kuchtę, prof. dr. Luka van Langenhove oraz dr. Jana Marco Müllera. Paneliści zaprezentowali odmienne podejścia państw europejskich do łączenia nauki z polityką zagraniczną. Wspólnym wnioskiem było to, że dyplomacja naukowa funkcjonuje najlepiej tam, gdzie opiera się na stabilnych instytucjach, długofalowych strategiach i konsekwentnym budowaniu zaufania międzynarodowego.
Kolejny panel dotyczył realizacji zadań dyplomacji naukowej z perspektywy placówek dyplomatycznych i instytucji publicznych. Moderowała go Agnieszka Homańska z MSZ, a udział wzięli Waldemar Dubaniowski z NCBR Office w Brukseli, dr Katarzyna Granat z Ambasady RP w Waszyngtonie, Shik Kim z Ambasady Republiki Korei w Polsce, dr Tomasz Łukaszuk z Uniwersytetu Warszawskiego, Jan Jerzy Malicki z MSZ oraz dr hab. Beata Piskorska, prof. KUL. Uczestnicy wskazywali na konieczność profesjonalizacji działań administracji publicznej, ujednolicania procedur oraz rozwijania kompetencji osób pracujących na styku nauki i dyplomacji. Podkreślano, że nauka może pełnić rolę pomostu nawet w czasach napięć geopolitycznych.
Dzień zamknął panel poświęcony polskiej aktywności w Arktyce i Antarktyce, moderowany przez dr Monikę Szkarłat z UMCS. Wśród uczestników znaleźli się dr hab. Rafał Junosza-Szaniawski, Agnieszka Kruszewska, dr Bartłomiej Luks, prof. Grzegorz Rachlewicz, dr Piotr Rychlik oraz prof. Mateusz Strzelecki. Panel podkreślił znaczenie długoletniej, opartej na partnerstwie współpracy w obszarach polarnych, stanowiącej przykład skutecznej dyplomacji naukowej, która łączy potencjał badawczy z interesami państwa.
Drugi dzień Kongresu rozpoczął się dwoma równoległymi szkoleniami. Szkolenie dla naukowców prowadziła Anna Kiryjow-Radzka, koncentrując się na komunikowaniu nauki, storytellingu, pracy z mediami i budowaniu relacji z decydentami. Szkolenie dla instytucji realizowały Alicja Gruszczyńska, dr hab. Michał Szostak, Paulina Witomska oraz dr inż. Izabela Zawiska, omawiając praktyczne narzędzia dyplomacji naukowej, promocji uczelni za granicą oraz kompetencje niezbędne w zespołach współpracy międzynarodowej.
W panelu dotyczącym zagranicznej promocji nauki, moderowanym przez dr. hab. Łukasza Zamęckiego, udział wzięli dr Piotr Kajak, dr Monika Koperska, prof. Małgorzata Myśliwiec oraz dr Damian Syjczak. Eksperci podkreślali potrzebę budowania spójnych, profesjonalnych narracji o polskiej nauce oraz rozwijania umiejętności komunikacji w instytucjach akademickich jako kluczowego czynnika wzmacniającego widoczność międzynarodową.
Ostatnia dyskusja, moderowana przez dr Katarzynę Maniszewską, zgromadziła Ágústa Hjörtura Ingþórssona, prof. Krzysztofa Jóźwiaka, prof. Tomasza Wojdacza oraz dr hab. Małgorzatę Makiewicz. Panel dotyczył współpracy międzynarodowej w kontekście globalnych wyzwań – od kryzysów zdrowotnych po zmiany klimatu. Uczestnicy podkreślali, że efektywna współpraca musi być elastyczna, oparta na stabilnym finansowaniu, zaufaniu oraz na systemach zdolnych reagować na dynamiczne zmiany.
Z powodów osobistych rektor UAM, prof. dr hab. Bogumiła Kaniewska, nie mogła powitać gości pierwszego dnia, jednak dołączyła do wydarzenia drugiego dnia, aby osobiście podziękować uczestnikom i prelegentom za ich zaangażowanie. Podkreśliła, że nie tylko Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, ale i KRASP ściśle współpracują i chcą dalej współpracować z Narodową Agencją Wymiany Akademickiej.
Kongres zamknęli dr hab. Agnieszka Chłoń-Domińczak oraz prof. Tomasz Nieborak, którzy podkreślili, że rozwój polskiej dyplomacji naukowej powinien wynikać z synergii działań państwa, środowiska akademickiego i instytucji naukowych. Wnioski z dwóch dni obrad jednoznacznie wskazują, że umiędzynarodowienie oparte na jakości, długofalowości, kompetencjach i strategicznej koordynacji jest warunkiem budowania silnej pozycji polskiej nauki na świecie.
Wydarzenie odbyło się w Collegium Iuridicum Novum, siedzibie Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
