Od sztucznej inteligencji po udział kobiet w inżynierii - prof. Orla Feely, prezydentka Conference of European Schools for Advanced Engineering Education and Research (CESAER) oraz rektorka University College Dublin, w specjalnym wywiadzie Perspektyw z okazji ogłoszenia wyników rankingu EngiRank 2025 wyjaśnia, jak współpraca, odważne inwestycje badawcze i praktyki włączające mogą pomóc Europie konkurować ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami w globalnym wyścigu innowacji. Stowarzyszenie CESAER zrzesza ponad 50 wyspecjalizowanych uczelni z 25 krajów, w tym cztery polskie: Politechnikę Gdańską, Politechnikę Poznańską, Politechnikę Warszawską i Politechnikę Wrocławską. Spośród 25 najlepszych uczelni w rankingu EngiRank 2025 aż 20 to członkowie CESAER.

ANNA RĄCZKOWSKA: Spośród 25 najlepszych uczelni w rankingu EngiRank 2025 aż 20 to członkowie CESAER. Proszę powiedzieć, czym jest ta organizacja i jaką rolę odgrywa wśród europejskich uniwersytetów technologicznych?

PROF. ORLA FEELY: CESAER został założony w 1990 roku i zrzesza ponad 50 wiodących europejskich uniwersytetów naukowo-technicznych, które współpracują, aby łączyć wiedzę i przemawiać wspólnym, wiarygodnym głosem w kwestiach priorytetowych. Biorąc pod uwagę znaczenie technologii dla konkurencyjności i odporności UE oraz tempo zmian w obszarze nowych technologii, uważamy, że głos tych uniwersytetów w Europie jest ważniejszy niż kiedykolwiek. CESAER działa na rzecz kształtowania strategicznych polityk wspierających misje naszych członków i promuje badania naukowe, edukację oraz innowacje w dziedzinie nauki i technologii jako kluczowe siły napędowe przyszłości Europy.

Ponad rok temu raporty Draghiego i Heitora wskazywały, że Europa w dziedzinie zaawansowanych technologii pozostaje w tyle zarówno za USA, jak i Chinami. Czy są podejmowane jakieś kroki na rzecz poprawy konkurencyjności Europy?

Komisja Europejska po publikacji tych raportów zaangażowała się w poprawę konkurencyjności. Na początku 2025 roku ogłoszono Kompas Konkurencyjności (Competitiveness Compass), a wynikające z niego inicjatywy obejmują między innymi inwestycje w AI oraz program „Choose Europe”, który ma wspierać mobilnych naukowców z całego świata w rozwijaniu kariery w Europie. Także uważam, że coś się w tym temacie dzieje. Pytanie, czy działania te są wystarczająco ambitne i elastyczne, biorąc pod uwagę tempo rozwoju technologii, sytuację w krajach konkurencyjnych oraz uwarunkowania geopolityczne.

Jakie są kluczowe wyzwania w budowaniu innowacyjnej Europy?

Wiele raportów identyfikuje te wyzwania. Komentatorzy zazwyczaj zwracają uwagę na rozdrobnienie rynków, bariery regulacyjne, niedobór kapitału oraz kulturową awersję do ryzyka. Istnieje również niebezpieczeństwo, że skoro Europa zostaje w tyle za innymi gospodarkami w kluczowych obszarach innowacji, takich jak technologie cyfrowe, mechanizmy sprzężenia zwrotnego mogą pogłębiać ten deficyt – talenty i fundusze koncentrują się w tamtych gospodarkach, zwiększając ich przewagę konkurencyjną.

Jak ważne jest finansowanie badań z unijnego budżetu – poprzez program Horyzont Europa (Horizon Europe) i inne? Czy te środki są wystarczające, aby Europa mogła konkurować ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami?

Ważne, aby kolejny program po Horyzoncie Europa dysponował odpowiednimi środkami. Szczególnie istotne jest wsparcie dla Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) oraz programu Działania “Maria Skłodowska-Curie” (MSCA), które wniosły ogromny wkład we wspieranie badań podstawowych – tam przecież rodzi się wiele pomysłów i innowacji. Chcielibyśmy oczywiście większego finansowania, ale proponowany obecnie zwiększony budżet w połączeniu z podobnymi wzrostami krajowych nakładów na badania może zapewnić europejskiej nauce konkurencyjność na arenie międzynarodowej.

Aby wzmocnić bezpieczeństwo UE planuje znaczne inwestycje w przemysł obronny. Jaką rolę powinny w tym procesie odgrywać uczelnie techniczne i jak ułatwić współpracę między uniwersytetami a przemysłem?

Najnowocześniejsze osiągnięcia nauki i techniki odgrywają kluczową rolę we wzmacnianiu zdolności obronnych i ochronie społeczeństwa, zatem wiodące europejskie uniwersytety naukowo-techniczne mogą odegrać istotną rolę w rozwoju europejskiej obronności we współpracy z przemysłem. Niektóre uczelnie zapewne zdecydują się zaangażować w tę działalność, podczas gdy inne skupią się na cywilnych zastosowaniach swoich badań – każda uczelnia podejmuje autonomiczne decyzje.  Udoskonalone mechanizmy finansowania mogą wspierać badania związane z obronnością, rozwój innowacji oraz partnerstwa w całej Europie, szczególnie poprzez Europejski Fundusz Obrony (European Defence Fund). My w CESAER stoimy na stanowisku, że nie może się to odbywać kosztem budżetu programu Horyzont Europa i jego następcy, które powinny zachować cywilny charakter. Badania w obszarze obronności stawiają przed uniwersytetami także nowe wyzwania – na przykład w zakresie bezpieczeństwa badań – dlatego uczelnie będą potrzebowały lepszego i spójniejszego wsparcia oraz odpowiednich struktur na szczeblu europejskim, aby stawić czoła tym wyzwaniom.

Oprócz tego, że jest pani prezeską CESAER, pełni pani także funkcję rektorki University College w Dublinie. Proszę opowiedzieć o uczelni i o tym, jak radzi sobie z wyzwaniami, o których rozmawiamy…

UCD, największy uniwersytet w Irlandii, to ambitna, otwarta na świat uczelnia badawcza. UCD odegrał ogromną rolę w rozwoju Irlandii – od powstania naszego państwa około sto lat temu, po niezwykłą transformację gospodarczą kraju w ostatnich dekadach – a obecnie jest odnoszącym sukcesy uniwersytetem o globalnym zasięgu.

Nasze partnerstwa w Europie są dla nas ważne, o czym świadczą nasze sukcesy w programie Horyzont Europa oraz aktywne członkostwo w CESAER i w sojuszu uniwersytetów Una Europa. Z niecierpliwością czekamy także na możliwość aktywnego wkładu w prezydencję Irlandii w UE w 2026 roku, gdy Unia będzie mierzyć się z wyzwaniami, o których rozmawiamy.

Kiedyś inżynieria była uważana za męską domenę; obecnie jednak coraz więcej młodych kobiet wybiera studia na uczelniach technicznych. Jak widzi pani miejsce kobiet w branży technologicznej?

Temu tematowi poświęciłam wiele energii w trakcie kariery. Musimy zadbać, by kariera w sektorze technologicznym była dla kobiet otwarta i zachęcająca – aby te możliwości zawodowe były dostępne dla wszystkich, by zapewnić pełny dostęp do talentów w kluczowych sektorach przemysłu oraz aby osoby tworzące technologie, które wywierają tak duży wpływ na nasze społeczeństwa, lepiej odzwierciedlały społeczeństwo.

Jak, pani zdaniem, sztuczna inteligencja może zmienić zarówno studia inżynierskie, jak i sam zawód inżyniera?

Jesteśmy na wczesnym etapie rozwoju tych technologii. Spodziewam się, że inżynierska pomysłowość będzie wspierana, ale nie zastępowana przez sztuczną inteligencję. Dostrzegam to choćby wśród najlepszych studentów kierunków inżynierskich – świetnie posługują się narzędziami AI, ale jednocześnie szybko uświadamiają sobie, czego te narzędzia nie są im w stanie zapewnić. AI to doskonały przykład obszaru, w którym uniwersytety naukowo-techniczne mogą dzielić się doświadczeniami, aby ulepszać praktyki i wpływać na politykę, a CESAER jest znakomitym przykładem na to, dlaczego potrzebujemy takich właśnie sieci!

Rozmawiała: Anna Rączkowska

Prof. Orla Feely
Prezydentka CESAER, rektorka University College Dublin

Uzyskała dyplom inżyniera (Bachelor of Engineering, BE) na University College Dublin oraz tytuły magistra (Master of Science, MS) i doktora (PhD) na University of California, Berkeley. Jej praca naukowa koncentruje się na nieliniowych obwodach i systemach; zdobyła szereg grantów badawczych i nagród – krajowych, międzynarodowych oraz przyznawanych przez przemysł. W latach 2014–2023 pełniła funkcję prorektorki ds. badań, innowacji i wpływu (Vice-President for Research, Innovation and Impact) w UCD.

Profesor Feely jest członkinią Royal Irish Academy (Królewskiej Irlandzkiej Akademii Nauk) oraz posiada tytuł Fellow m.in. organizacji IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers), Engineers Ireland i Irish Academy of Engineering. Jest prezeską CESAER (Conference of European Schools of Advanced Engineering Education and Research), wcześniej była prezeską Engineers Ireland (Irlandzkiego Stowarzyszenia Inżynierów), przewodniczącą Irish Research Council (Irlandzkiej Rady ds. Badań Naukowych), przewodniczącą grupy doradczej Komisji Europejskiej ds. programu Działania “Maria Skłodowska-Curie”, przewodniczącą komitetu technicznego IEEE ds. obwodów i systemów nieliniowych (IEEE Technical Committee on Nonlinear Circuits and Systems) oraz zastępczynią przewodniczącego agencji Higher Education Authority (Irlandzkiej Agencji ds. Szkolnictwa Wyższego).

“Przyszły dobrobyt Europy zależy od naszej zdolności kształcenia, przyciągania i zatrzymywania najwybitniejszych talentów w najbardziej zaawansowanych dziedzinach nauki i technologii, które w coraz większym stopniu kształtują nasze społeczeństwa. Uniwersytety naukowo-techniczne są kluczowymi partnerami w tej misji…” — Orla Feely, prezes CESAER

CESAER

CESAER (Conference of European Schools for Advanced Engineering Education and Research) to europejskie stowarzyszenie wiodących uczelni technicznych i wydziałów inżynierskich. Założone w 1990 roku (siedziba mieści się w Leuven w Belgii), zrzesza ponad 50 wyspecjalizowanych uczelni z około 25 krajów, w tym 4 polskie: Politechnikę Gdańską, Politechnikę Poznańską, Politechnikę Warszawską i Politechnikę Wrocławską. Członkostwo jest możliwe wyłącznie na zaproszenie – od kandydatów wymaga się spełnienia surowych kryteriów w zakresie badań naukowych, edukacji i innowacji, posiadania uprawnień do nadawania stopni naukowych doktora oraz bycia liderem w swoim regionie lub kraju.

CESAER jest platformą współpracy, wymiany wiedzy i rzecznictwa, reprezentuje uczelnie członkowskie przed instytucjami Unii Europejskiej w obszarach takich jak Europejska Przestrzeń Badawcza (ERA) czy Europejski Obszar Edukacji (EEA). Misją stowarzyszenia jest wzmacnianie szkolnictwa wyższego, badań naukowych i innowacji technologicznych w Europie przy jednoczesnym promowaniu zrównoważonego rozwoju, transformacji cyfrowej oraz pozytywnego wpływu nauki na społeczeństwo.

Członkowie CESAER dzielą się najlepszymi praktykami w zarządzaniu uczelnią, edukacji inżynierskiej, komercjalizacji badań, rozwoju infrastruktury oraz internacjonalizacji. Inicjatywy stowarzyszenia obejmują wspólne programy doktoranckie, mobilność studentów i naukowców, a także wspólne projekty UE – takie jak Horyzont Europa czy granty Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych. Członkowie wnoszą również wkład w formułowanie rekomendacji politycznych w obszarach takich jak sztuczna inteligencja, otwarta nauka czy bezpieczeństwo badań.

CESAER podkreśla więzi między uniwersytetami, przemysłem i społeczeństwem. Opowiada się za silniejszym transferem wiedzy, wspieraniem innowacji oraz zaangażowaniem w rozwiązywanie wyzwań społecznych, takich jak energia odnawialna, gospodarka o obiegu zamkniętym, zrównoważony transport czy technologie medyczne. Cyfryzacja, AI i Przemysł 4.0 również należą do priorytetów – członkowie stowarzyszenia opracowują algorytmy sztucznej inteligencji, systemy automatyzacji, aplikacje Internetu Rzeczy (IoT), rozwiązania chmurowe i prowadzą zaawansowane obliczenia o wysokiej wydajności, dbając o aspekty etyczne i bezpieczeństwo.

Uniwersytety mogą samodzielnie decydować o zaangażowaniu w badania na potrzeby obronności, jednak CESAER podkreśla, że cywilne programy badawcze UE – takie jak Horyzont Europa – muszą zachować swój społeczny charakter. Stowarzyszenie popiera rozwój technologii podwójnego zastosowania, lecz sprzeciwia się militaryzacji cywilnych programów badawczych, opowiadając się za jasnymi zasadami i odrębnymi ramami dla projektów obronnych.

CESAER jest dziś jedną z wiodących sieci europejskich uczelni technicznych - wspiera innowacje, zrównoważony rozwój oraz odpowiedzialną naukę. Poprzez integrację badań, edukacji i zaangażowania społecznego sieć ta dba o to, by europejskie uniwersytety pozostały na czele postępu technologicznego i społecznego.

Odwiedź stronę internetową CESAER → cesaer.org