Z udziałem rektorów czołowych europejskich uczelni technicznych, przedstawicieli firm zbrojeniowych i wysokiego szczebla ekspertów Komisji Europejskiej odbyło się w Brukseli seminarium Engineering for Security: Universities and Industry in Service of Defense, w tym panel dotyczący technologii podwójnego zastosowania. Seminarium zorganizowała Fundacja Edukacyjna Perspektywy, we współpracy z biurem NCBR w Brukseli, Business and Science Poland, oraz przedstawicielstwem Polskiej Grupy Zbrojeniowej (PGZ) w Brukseli.

W panelu wzięli udział:

• Marek Kalbarczyk – prowadzący panel, dyrektor biura Departamentu Rozwoju w Brukseli, Polska Grupa Zbrojeniowa S.A.
• Monica Rolfsen – Wiceprezydent Norwegian University of Science and Technology
• Arkadiusz Wójs – Rektor Politechniki Wrocławskiej
• Antoine Feral – Wiceprezes ds. relacji z UE, Rolls-Royce
• Dominik Sobczak - Deputy Head of Unit for Industrial Research, Strategy and Coordination, DG Research and Innovation, European Commission
• Rafał Dańko - prorektor AGH

Dyskutowano o rosnącym znaczeniu technologii podwójnego zastosowania oraz wyzwaniach związanych z ich rozwojem i wdrażaniem.

Panel rozpoczął się od przedstawienia znaczenia technologii dual-use, czyli takich innowacji, które mogą być wykorzystywane zarówno w sektorze cywilnym, jak i wojskowym. Dyskusję otworzył Marek Kalbarczyk (PGZ), zwracając uwagę na zmianę kierunku przepływu innowacji: „Tradycyjnie sektor obronny napędzał technologie cywilne. Dziś to sektor cywilny zaczyna generować innowacje, które w oczywisty sposób mogą służyć wojsku.” Podkreślił także, że ostatecznym celem rozwoju jest użytkownik: „Innowacje nie są dla przemysłu ani dla uczelni – są dla żołnierzy, którzy mają dzięki nim być skuteczniejsi i bezpieczniejsi.” Przykładem są innowacje wykorzystywane przez Ukrainę w obecnym konflikcie, które pokazują, jak technologie cywilne, takie jak systemy bezzałogowe czy cyfrowe, mogą wspierać działania militarne.

Dominik Sobczak z Komisji Europejskiej wskazał, że istnieje silna inicjatywa otwarcia programów cywilnych UE, takich jak Horizon Europe czy European Innovation Council, na projekty dual-use. „Kierunek jest jasny – technologie podwójnego zastosowania będą mogły być wspierane w całym programie Horyzont Europa.” Zapowiedział także nowe instrumenty: „Komisarz już ogłosiła, że w przyszłości mogą pojawić się dedykowane konkursy dual-use w każdej części programu.”

Zwrócono też uwagę na potrzebę uproszczenia procedur i harmonizacji regulacji, takich jak kontrola eksportu, własność intelektualna czy klasyfikacja bezpieczeństwa, aby ograniczyć bariery biurokratyczne. Istotne są także infrastruktury badawcze, które umożliwiają współpracę uniwersytetów, przemysłu i sektora obronnego, a także wspierają wczesną fazę komercjalizacji i przełamywanie tzw. „valley of death”.

 „Największym wyzwaniem jest przekroczenie “doliny śmierci”. Po to stworzyliśmy Europejską Radę ds. Innowacji, aby wspierać firmy na najbardziej ryzykownym etapie - zanim znikną lub zostaną przejęte.”, mówił Dominik Sobczak.

Przedstawiciel przemysłu, Antoine Feral (Rolls-Royce), podkreślał rolę sieci współpracy z europejskimi uczelniami, rozwój centrów badawczych i platform do zaawansowanej produkcji. Istotne jest, aby przemysł jasno określał swoje potrzeby badawcze, angażował uczelnie w proces projektowania i wdrażania technologii oraz wspierał rozwój młodych talentów, m.in. przez programy edukacyjne i konkursy dla studentów. „Współpraca nie zaczyna się od zera – wszyscy znamy swoje mocne strony i wiemy, jakie są możliwości. Potrzebne są platformy, na których możemy rozwijać kompetencje razem.”, mówił Feral.

Uniwersytety podkreślały otwartość i zdolność do interdyscyplinarnej współpracy, poprzez integrowanie badań, innowacji i edukacji. Istotne jest wczesne włączanie przemysłu i użytkowników końcowych, aby badania mogły być skutecznie przekazywane do praktyki.

Prof. Monica Rolfsen (NTNU) zwróciła uwagę na bariery administracyjne:

„Mamy długą listę rzeczy do poprawy, ale dwie są kluczowe: jednolity “rulebook” dla wszystkich europejskich instrumentów finansowania i harmonizacja ram zgodności – od kontroli eksportu po klasyfikacje bezpieczeństwa.” Podkreśliła, że dziś przepisy często się ze sobą rozmijają, co „opóźnia projekty i wprowadza niepotrzebne kontradykcje”.

Prof. Arkadiusz Wójs (rektor Politechniki Wrocławskiej) wskazał konkretne pola współpracy:

„Za 10 milionów euro moglibyśmy rozpocząć duży program w technologiach radarowych i radiowych. To nasze silne kompetencje i widzimy tu realne potrzeby przemysłu i wojska.” Dodał również przykład partnerstw: „Gdyby miało powstać centrum zaawansowanych technologii napędowych z marką Rolls-Royce, moglibyśmy od razu zacząć budować kompetencje i zespoły.”

Prof. Monika Rolfsen wskazała z kolei na technologie morskie:

„Zainwestowałabym w ocean i technologie podwodne – od rozproszonej detekcji akustycznej, przez robotykę oceaniczną, po nowe metody komunikacji podwodnej. Musimy lepiej rozumieć i chronić morza.”

W podsumowaniu Dominik Sobczak dodał ze strony Komisji krótko: „Zaawansowane materiały – to jeden z fundamentów przyszłego bezpieczeństwa i konkurencyjności Europy.”

Technologia dual-use może znacząco przyspieszyć rozwój innowacji i zwiększyć zdolności wojskowe. Aby w pełni wykorzystać jej potencjał, niezbędne jest:

• jasne określenie potrzeb przez przemysł,
• wczesne zaangażowanie użytkowników końcowych,
• efektywna współpraca uczelni z przemysłem,
• wsparcie Komisji Europejskiej w finansowaniu i uproszczeniu procedur budowanie ekosystemu innowacji wokół uniwersytetów i infrastruktury badawczej.

Ostatecznym celem jest to, aby “efekty badań i innowacji trafiały tam, gdzie są najbardziej potrzebne – do żołnierzy i użytkowników końcowych przynosząc im realne korzyści, a nie jedynie instytucjom naukowym czy przemysłowym, zauważył prowadzący panel, Marek Kalbarczyk.

Fot. Anita Kot