Nowy budżet UE dla badań i innowacji ma wynieść 175 mld euro. Będzie to największe w historii unijne wsparcie dla nauki. Aby zapewnić polskiej nauce odpowiednie do naszego potencjału finansowanie z tego źródła poleciała do Brukseli silna ekipa lobbingowa przedstawicieli rządu, parlamentu i rektorów uczelni akademickich. Podczas spotkania z unijnymi komisarzami polska delegacja zgodnie podkreślała potrzebę stabilnego finansowania, równych zasad wynagradzania naukowców oraz zwiększenia udziału Polski w kolejnej odsłonie programu Horyzont Europa. 

Polskie stanowisko w rozmowach z Piotrem Serafinem, komisarzem ds. budżetu oraz Ekateriną Zaharievą, komisarz ds. startupów, badań i innowacji (na zdjęciu w środku) przedstawiła delegacja z udziałem Marcina Kulaska, ministra nauki i szkolnictwa wyższego, Krystyny Szumilas, przewodniczącej sejmowej Komisji Edukacji i Nauki, Dariusza Wieczorka, zastępcy przewodniczącego komisji, prof. Bogumiły Kaniewskiej, przewodniczącej Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich i członków Prezydium KRASP. Co uzyskali?

Polska delegacja mówiła jednym głosem. Wskazała na potrzebę domykania luki naukowej i innowacyjnej wewnątrz Unii oraz budowania szans dla innowacyjnych małych i średnich firm. Podczas rozmów sporo uwagi poświęcono korzyściom wynikającym z rozwoju technologii dual-use, a także konieczności zapewnienia sprawiedliwych wynagrodzeń naukowców w finansowanych projektach.

- Rozmawialiśmy o potencjale polskich uczelni, o potrzebie stabilnego i przewidywalnego finansowania badań oraz o tym, jak skutecznie wykorzystywać środki europejskie, aby wzmacniać naszą konkurencyjność i międzynarodową współpracę – mówi prof. Bogumiła Kaniewska, przewodnicząca KRASP.

Przełomowy moment

– Komisja Europejska położyła na stole bardzo ambitną propozycję. Państwa członkowskie negocjują teraz w Radzie swoje stanowisko wobec tej propozycji. A pod koniec roku do gry wkroczy także Parlament Europejski. To czas, by umówić się na strategiczną wizję wspierania rozwoju nauki i innowacji na naszym kontynencie –zauważył minister Marcin Kulasek w trakcie spotkania w brukselskiej siedzibie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.

Szef resortu nauki i szkolnictwa wyższego podkreślił, że w zbliżającym się programie należy docenić potencjał innowacyjny i badawczy tych państw, które jednocześnie pełnią rolę unijnej flanki wschodniej.

- Rozwój sektora badawczego i technologii strategicznych w tych krajach to inwestycja w bezpieczeństwo całej Wspólnoty – stwierdził minister Marcin Kulasek.

Potrzeba równych zasad

Polska delegacja była zgodna również co do tego, że zwiększenie budżetu w ramach nowej odsłony programu Horyzont Europa musi iść w parze z bardziej sprawiedliwymi i przejrzystymi zasadami finansowania. Wskazano przy tym na zacierający się podział ekonomiczny między Zachodem a krajami z krótszym stażem w strukturach UE, a z drugiej strony – na wciąż występujący różny poziom wynagrodzeń dla naukowców w programie Horyzont Europa. To zaś było podstawą do przedstawienia postulatu, by specjaliści byli wynagradzani na sprawiedliwych zasadach.

- Nierówności w poziomie finansowania oraz różnice płacowe w programach europejskich utrudniają przyciąganie talentów i osłabiają konkurencyjność uczelni z państw o krótszym stażu w UE. Nowa perspektywa budżetowa powinna te dysproporcje realnie ograniczać – mówi prof. Bogumiła Kaniewska, przewodnicząca KRASP.

Technologie dual-use i bezpieczeństwo Europy

Jednym z ważnych wątków rozmów polskiej delegacji z unijnymi komisarzami był rozwój technologii podwójnego zastosowania (dual-use), łączących potencjał cywilny i obronny. W kontekście rosnących wyzwań geopolitycznych inwestycje w badania nad technologiami strategicznymi są postrzegane jako element budowania odporności i bezpieczeństwa całej europejskiej wspólnoty.

– Polska fotonika, robotyka, fizyka kwantowa, optyka, matematyka i informatyka - to jest światowa czołówka. Do konkurencji o granty w technologiach podwójnego zastosowania chcemy wkroczyć bez kompleksów, dobrze przygotowani. Musimy odblokować potencjał Horyzontu w zakresie badań na rzecz obronności, jednocześnie chroniąc jego cywilny charakter, przestrzegając norm etycznych i respektując wartości europejskie. Polska z przekonaniem podkreśla konieczność zabezpieczenia tej równowagi – zaznacza minister Marcin Kulasek.

Udział Polski na miarę potencjału

Polskie uczelnie aktywnie uczestniczą w programie Horyzont Europa, ale ambicją środowiska akademickiego jest udział odpowiadający realnemu potencjałowi polskiej nauki.

Jak podkreśla przewodnicząca KRASP, kluczowe znaczenie ma partnerski dialog między instytucjami unijnymi, rządem a środowiskiem akademickim.

- Tylko dzięki dialogowi możliwe będzie budowanie silnej, odpowiedzialnej i nowoczesnej europejskiej przestrzeni nauki – opartej na jakości badań, równości szans i długofalowej stabilności finansowania – podsumowuje prof. Bogumiła Kaniewska.