27 lutego Prezydium KRASP obradowało w gościnnych murach Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Podczas obrad z udziałem wiceminister Marii Mrówczyńskiej i przedstawicieli Parlamentu Studentów RP rektorzy dyskutowali nad projektowanymi zmianami w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i systemem wynagrodzeń. Odnieśli się również do podnoszonej w mediach koncepcji konsolidacji uczelni.
Ożywioną dyskusję wokół kluczowych wyzwań stojących przed polskim szkolnictwem wyższym poprzedziła minuta ciszy na cześć śp. prof. Jana Szmidta – przewodniczącego KRASP w latach 2016-2020, który zmarł 3 lutego br. w wieku 73 lat (więcej).
W posiedzeniu udział wzięli: prof. Maria Mrówczyńska, podsekretarz stanu w MNiSW, prof. Michał Pałys, przewodniczący Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a z ramienia Parlamentu Studentów RP jego przewodnicząca – Julia Bednarska-Leśniak i wiceprzewodniczący – Paweł Zdybel.
W ożywionej debacie rektorzy odnieśli się do informacji wiceminister Marii Mrówczyńskiej na temat stanu prac nad nowelizacją ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Poruszyli również kwestie związane z finansowaniem uczelni, zasadami zatrudniania i wynagradzania, umiędzynarodowieniem polskich uczelni oraz wykorzystaniem środków europejskich na rzecz rozwoju polskiej nauki.
Nowelizacja ustawy: wyższe stypendia i większa elastyczność wynagrodzeń
Jak poinformowała wiceminister Maria Mrówczyńska, prace w zespole ministerialnym są zaawansowane. Planowane zmiany obejmują m.in. zwiększenie elastyczności w kształtowaniu wynagrodzeń pracowników naukowych. Zgodnie z propozycjami, dodatek do pensji będzie mógł wynosić nawet 80% wynagrodzenia zasadniczego i funkcyjnego, o ile suma wszystkich dodatków nie przekroczy 200% wynagrodzenia zasadniczego.
– Otwieramy furtkę dla osób, które są w kilku projektach i mogą mieć dodatki z kilku źródeł – wyjaśniła wiceminister Maria Mrówczyńska.
Istotne zmiany przewidziano także dla studentów i doktorantów. Próg dochodowy uprawniający do stypendium socjalnego ma wzrosnąć do 50% minimalnego wynagrodzenia. Wydłużony zostanie również okres pobierania stypendium – z 12 do 14 semestrów. To odpowiedź na zgłaszane w ostatnich latach postulaty środowiska studenckiego.
Wynagrodzenia i urlopy dla poratowania zdrowia
Część obrad dotyczyła również kwestii wynagrodzeń w szkolnictwie wyższym. Przewodnicząca KRASP, prof. dr hab. Bogumiła Kaniewska, zapowiedziała działania na rzecz trwałego powiązania minimalnego wynagrodzenia profesora ze średnim wynagrodzeniem w gospodarce – na wzór innych grup zawodowych.
Rektorzy zgodnie wskazywali, że obecny system prowadzi do nieproporcjonalnych różnic płacowych, w których specjaliści IT zatrudnieni na uczelniach mogą zarabiać więcej niż ich przełożeni naukowi.
W dyskusji zwrócono również uwagę na nadużycia związane z urlopami dla poratowania zdrowia. Obecnie koszt takiego urlopu w całości ponosi uczelnia. Zdaniem członków Prezydium zasadnym byłoby przeniesienie tego ciężaru na Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co zwiększyłoby kontrolę nad zasadnością wniosków.
Rektorzy podnieśli także problem wieloetatowości pracowników naukowych. Wskazywano na potrzebę doprecyzowania przepisów, tak aby rektorzy mieli realny wpływ na podejmowanie przez kadrę dodatkowej aktywności zarobkowej – zwłaszcza w podmiotach konkurencyjnych wobec macierzystej uczelni.
Środki na naukę z UE
Podczas posiedzenia przewodnicząca KRASP prof. Bogumiła Kaniewska poinformowała, że zwróciła się do Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej w sprawie zbyt daleko idących wytycznych w programie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki, które ograniczają polską konkurencyjność i grożą niewykorzystaniem przez nasz kraj środków z UE. Więcej na ten temat pisaliśmy: tutaj.
Szefowa Konferencji zapowiedziała również starania o stworzenie - obok programów Fundusze Europejskie dla Regionów - specjalnych programów regionalnych na rzecz rozwoju B+R.
– Środowisko naukowe zabiegało o takie działania podczas planowania KPO i mijającej perspektywy. Bez wsparcia finansowego polskiej nauce i edukacji grozi zapaść. Przyjęcie proponowanego modelu zaowocuje efektywniejszym wydatkowaniem środków w obszarze B+R. Musimy pamiętać, że każdy region ma swoją specyfikę i inne potrzeby związane z transformacją gospodarczą – stwierdziła prof. Bogumiła Kaniewska.
– Wystarczy przywołać tu przykład śląskich uczelni, które mają kluczowy wkład w przemiany energetyczne regionu czy przypadek Gdańska, gdzie Związek Uczelni Farenheita pełni funkcję lidera innowacji w całym województwie – dodała.
Konsolidacja: autonomia i odpowiedzialność
Rektorzy sporo uwagi poświęcili kwestii konsolidacji uczelni. I tak prof. Celina M. Olszak, rektor Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach przedstawiła argumenty przeciwko obligatoryjnemu łączeniu uczelni, odnosząc się do wcześniejszych wypowiedzi wiceministra prof. Marka Gzika.
Zdaniem prof. Celiny M. Olszak, konsolidacja jest procesem trudnym i kosztownym, a doświadczenia międzynarodowe nie potwierdzają tezy, że zwiększenie skali działania automatycznie przekłada się na wyższe pozycje w rankingach. Rektor Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach podniosła, że bardziej efektywną drogą jest konsolidacja funkcjonalna – pogłębiona współpraca w obszarach dydaktyki i badań, bez formalnego łączenia instytucji.
W odpowiedzi część rektorów wskazywała na potrzebę umożliwienia federalizacji jako sposobu budowania silniejszych ośrodków akademickich. Rektor Politechniki Gdańskiej prof. Krzysztof Wilde apelował o usunięcie barier prawnych utrudniających oddolną współpracę.
– Dajcie nam wolność organizowania się – podkreślił, zaznaczając, że procesy integracyjne nie mogą być narzucane odgórnie, lecz powinny wynikać z autonomicznych decyzji środowiska –podkreslił prof. Krzysztof Wilde.
Minister Maria Mrówczyńska zapewniła, że ewentualne decyzje w tym zakresie pozostają w sferze autonomii uczelni. Do kwestii tej odniósł się także rektor SGH w Warszawie prof. Piotr Wachowiak. Zwrócił uwagę na chaos informacyjny, który towarzyszy temu tematowi. Podkreślił też, że z rozmów z kierownictwem resortu jednoznacznie wynika, że nie ma planów przymusowej konsolidacji.
Posiedzenie Prezydium KRASP w SGH potwierdziło, że środowisko akademickie oczekuje stabilnych, przewidywalnych rozwiązań legislacyjnych oraz rzeczywistego poszanowania autonomii uczelni – przy jednoczesnej gotowości do podejmowania odpowiedzialnych reform.