Niezwykłe wydarzenie zainaugurowało Zachodniopomorski Ranking Liceów i Techników na Politechnice Koszalińskiej. Przed wejściem głównym do uczelni odsłonięto rzeźbę Julka Jamneńskiego „Profesora”, wykonaną przez Romualda Wiśniewskiego.

Dzieło nawiązuje do lokalnej legendy Julków Jamneńskich – symbolicznych postaci związanych z historią i tożsamością Koszalina i regionu. Rzeźba stanowi element tworzonego szlaku turystycznego skrzatów, który docelowo ma prowadzić przez różne punkty miasta. Inicjatorem projektu i fundatorem instalacji jest Fundacja „Pokoloruj świat” w Koszalinie.

Legenda Julków Jamneńskich

Wywodzi się z bogatego folkloru regionu nad jeziorem Jamno, który przez wieki stanowił odrębną enklawę kultury Pomorza. Według podań ludowych Julki Jamneńskie były małymi, skromnymi skrzatami zamieszkującymi kurhany nad brzegiem jeziora Jamno. Choć unikały kontaktu z ludźmi, były postrzegane jako istoty przyjazne i pomocne. W czasach nieurodzaju dzieliły się swoimi zapasami z mieszkańcami, którzy w dowód wdzięczności pozostawiali im część plonów, aby niczego im nie brakowało.

Współczesne popularyzowanie tych podań zawdzięczamy m.in. Gracjanowi Bojar Fijałkowskiemu (1912-1984) – historykowi, pisarzowi i badaczowi słowiańskich legend Pomorza Zachodniego. W swoich publikacjach, takich jak Wróżby Swantewita. Wybór baśni, podań i legend Pomorza Środkowego, utrwalał folklor regionu, w tym opowieści o Julkach, które stały się integralną częścią lokalnej tradycji. Dzięki jego pracy legendy te przetrwały w zbiorowej pamięci, a współczesne interpretacje artystyczne mogą czerpać z tego bogatego źródła.

Równie istotną rolę odegrała Emilia Szybista, pedagog i poetka, która przez lata spisywała lokalne podania, w tym legendy o Julkach Jamneńskich, oraz tworzyła własne utwory inspirowane tradycją jamneńską. Jej działalność przy czyniła się do popularyzacji podań, wprowadzenia ich do edukacji regionalnej oraz utrwalenia w pamięci społecznej mieszkańców Koszalina.

Na bazie tych podań oraz działalności Emilii Szybisty powstał współczesny projekt Julków Jamneńskich – cykl figurek instalowanych w przestrzeni Koszalina, które przypominają o dawnej legendzie, integrują mieszkańców i wzmacniają lokalną tożsamość. Projekt zainicjowany przez prezeskę Fundacji „Pokoloruj Świat” Teresę Żurowską jest również sposobem, aby utrwalić społeczną pamięć i przekazać ją kolejnym pokoleniom.

Dzięki pracy Gracjana Bojara Fijałkowskiego i Emilii Szybisty, legendy o Julkach Jamneńskich przetrwały jako żywy element kultury Koszalina i stały się inspiracją do powstania szlaku rzeźb, który obecnie można podziwiać w przestrzeni miasta. Każdy Julek Jamneński, od pierwszego – Julek Archiwista – po kolejne, łączy w sobie dawną opowieść i współczesną inicjatywę artystyczną, tworząc niepowtarzalną historię lokalną

Źródło: „Księga Julków Jamneńskich”, Archiwum Państwowe w Koszalinie, Koszalin 2026

Fot. Michał Gabryszewski, Wojciech Szpak