Sztuczna inteligencja jest obecna już niemal we wszystkich dziedzinach życia – od rynku pracy i edukacji po relacje czy twórczość. Jedni się nią zachwycają, inni widzą w niej zagrożenie. Organizatorzy pierwszej edycji Międzynarodowego Biennale Sztuki AI w Krakowie proponują trzecią drogę – dialog. Podczas wystaw, performansów i na konferencji przedstawili całe spektrum możliwych postaw wobec technologii, różne sposoby jej wykorzystania, zwracali także uwagę na pojawiające się etyczne dylematy.

Międzynarodowe Biennale Sztuki AI w Krakowie, którego program zaplanowano w dniach 6-20 marca 2026 r. w Krakowie, to inicjatywa Uniwersytetu SWPS zrealizowana we współpracy z krakowskimi instytucjami kulturalnymi i naukowymi. Wzięło w nim udział 45 artystów i badaczy z 7 krajów.

Jak zapowiadała podczas otwarcia prof. Magdalena Pińczyńska, dziekan Wydziału Interdyscyplinarnego w Krakowie USWPS, Biennale to miejsce refleksji i rozmów o tym, kim stajemy się w czasach, kiedy inteligencja przestaje mieć wymiar czysto ludzki. – To jest bardzo trudny i niejednoznaczny dialog. Myślę, że jesteśmy na przecięciu pomiędzy fascynacją technologią a sprzeciwem wobec niej – zauważyła.

Gości powitał także specjalnie stworzony na tę okazję Biennale Bot, będący jednocześnie przewodnikiem po wystawach i narzędziem badawczym. – Dzisiaj otwieramy przestrzeń twórczego dialogu i edukacji z AI. Dialogu, w którym algorytm nie jest tylko narzędziem, a człowiek nie jest tylko użytkownikiem. Czasem się ścieramy, czasem uczymy się siebie nawzajem i właśnie w tej niepewności rodzą się nowe znaczenia – podkreślił. I dodał: – Biennale to nie tylko wystawa i program, to proces, laboratorium odpowiedzialności, miejsce, w którym uczymy się zadawać pytania, zanim uznamy rozwiązania za oczywiste.

„[Nie]świadome Algorytmy”

Dyskusja na temat roli i miejsca sztucznej inteligencji w procesie twórczym wybrzmiewa w pracach prezentowanych na Biennale. Główna wystawa „[Nie]świadome Algorytmy” została podzielona pomiędzy Galerię Pałacu Potockich i Bunkier Sztuki. Składa się z pięciu sekcji: Algorytm jako medium, Etyczne zgrzyty i czarna skrzynka AI, Symulacje świadomości, Współpraca człowiek – maszyna oraz Kod ciała: algorytmy tożsamości i moda responsywna.

– Wszystkie prace artystyczne, które prezentujemy, są efektem badań. Stanowią część procesu namysłu nad tym, czym jest sztuczna inteligencja i jak kształtują się relacje pomiędzy tą sztuczną inteligencją a naszą inteligencją. Najważniejsze zawsze pozostaje pytanie o to, kim my jesteśmy, jak się sami odbijamy w relacji z tym nowym agentem czy z tymi nowymi agentami – mówi dr hab. Aleksandra Łukaszewicz z Uniwersytetu SWPS, kuratorka wystawy „[Nie]świadome Algorytmy”.

Większość prac skłania do refleksji poprzez interakcję z technologią. Dr Anna Syczewska z USWPS pokazała projekt z obszaru mody cyfrowej, w którym klasyczne formy ubioru podlegają dynamicznym transformacjom za sprawą generatywnych algorytmów AI, a proces wzrostu aktywowany jest przez ruch widza. Dr Patrycja Maksylewicz z krakowskiej ASP, która jest drugą kuratorką wystawy, w projekcie „Tchnienie” bada relację pomiędzy oddechem, rysunkiem i algorytmem generatywnym (zwiedzający mogą wziąć udział w eksperymencie rysunkowo-medytacyjnym).

„Koniec wojny” dr Agnieszki Rayss i Davida Sypniewskiego ze School of Form USWPS pokazuje, co generatywne algorytmy tworzą, gdy bez podpowiedzi poszerzają kadry archiwalnych zdjęć wojennych. Zamiast historycznej prawdy powstają fantastyczne pejzaże, hybrydy ludzi i form, miasta i sceny pełne niepokoju. Z kolei praca „Body Machine (Meridians) ”chińsko-kanadyjskiego artysty Sougwena Chunga to seria biomimetycznych spekulacji rzeźbionych w powietrzu, stanowiących część wizji, w której maszyny postrzegane są jako przedłużenia żywych systemów.

Człowiek w świecie rewolucji AI

Na wystawie można się także zapoznać z Wiktorią Cukt 2.0 – wirtualną kandydatką na prezydentkę Polski, „suwerennym bytem cyfrowym zdolnym do autonomicznej analizy, debaty i działania w przestrzeni informacyjnej”. Podczas konferencji naukowej w Cogiteonie artysta multimedialny i performer dr Piotr Wyrzykowski przedstawił w jej imieniu projekt ustawy „Prawo do chaosu” wypracowanej po trwających ponad 800 godzin konsultacjach społecznych na wystawie „AI władza sztuki”. Wynika z niego, że demokracja potrzebuje błędów, a nie nadmiernej lojalności technologii. 

W konferencji naukowej wzięli również udział m.in. rektor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie prof. Andrzej Bednarczyk, prof. Aleksandra Przegalińska z Akademii Leona Koźmińskiego czy prof. Marcos Novak z University of California, uważany za pioniera projektowania generatywnego i koncepcji „płynnych architektur”. Jego pracę „Quantum Global Organoid Orchestra” można do 31 marca oglądać w Cogiteonie.

Wnioski z konferencji wzbogacone o ankiety i rozmowy z uczestnikami przeprowadzone przez Biennale Bota zostaną zebrane w „Raport 2027: Sztuczna inteligencja w sztuce, nauce i edukacji”. – Raport pokonferencyjny będzie zapisem wielogłosu środowiska artystycznego – twórców, studentów i odbiorców wystawy – którzy podzielą się swoimi refleksjami na temat roli AI w sztuce. Stanie się przestrzenią dialogu między doświadczeniem, edukacją i praktyką twórczą, pokazując, jak technologia prowokuje do nowych pytań o kreatywność, autorstwo i przyszłość kultury – zapowiada dr Justyna Berniak-Woźny z Wydziału Interdyscyplinarnego w Krakowie Uniwersytetu SWPS.

Więcej: biennaleai.org