Uniwersytet Jagielloński jest pierwszą szkołą wyższą, która podpisała Pakt "Uczelnie bez plastiku", którego celem jest ograniczanie i stopniowa eliminacja jednorazowych opakowań zawierających tworzywa sztuczne w działalności podmiotów funkcjonujących na terenie uczelni. Dokument podpisano 20 października w Collegium Novum. Inicjatywa obejmuje też przeciwdziałanie greenwashingowi, promowanie rzetelnej komunikacji środowiskowej oraz edukację ekologiczną.
Podczas uroczystości dokument podpisali prof. Piotr Jedynak, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Andrzej Nartowicz, prezes Fundacji Puravi, jednego z inicjatorów Paktu. Zakłada on stopniowe ograniczanie jednorazowych opakowań zawierających tworzywa sztuczne, rozwijanie rozwiązań wielokrotnego użytku oraz większą przejrzystość informacji o produktach oferowanych na terenie uczelni. Dotyczy to m.in. działalności gastronomicznej, automatów vendingowych i organizacji wydarzeń.
- Uniwersytet Jagielloński nie tylko prowadzi badania i kształci w obszarach związanych z wyzwaniami środowiskowymi. Jako duża instytucja mamy również możliwość przekładania tej wiedzy na codzienną praktykę. Przystępując do Paktu, chcemy konsekwentnie ograniczać wykorzystanie jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych, promować rozwiązania wielokrotnego użytku, a jednocześnie wymagać od naszych partnerów i dostawców rzetelności oraz odpowiedzialności w deklarowaniu właściwości środowiskowych oferowanych produktów. To proces, który wymaga współpracy całej społeczności akademickiej i naszych partnerów, ale właśnie takie konkretne, konsekwentne działania mogą prowadzić do trwałej zmiany - mówi Monika Harpula, kanclerz UJ.
Jednym z założeń Paktu jest przeciwdziałanie greenwashingowi, czyli wprowadzającemu w błąd przedstawianiu produktów lub działań jako bardziej przyjaznych środowisku, niż wynika to z dostępnych dowodów. Na rynku stosowane są określenia, takie jak "ekologiczny", "biodegradowalny" czy "kompostowalny". Deklaracje dotyczące właściwości produktów powinny mieć potwierdzenie w odpowiednich badaniach i dokumentacji. Ma to znaczenie również dla uczelni, które korzystają z usług zewnętrznych przedsiębiorstw i podejmują decyzje zakupowe.
Pakt zachęca do weryfikowania informacji przekazywanych przez dostawców, w tym dotyczących składu opakowań, ich właściwości i zgodności z obowiązującymi przepisami. Ma to pomagać uczelniom w wyborze produktów na podstawie sprawdzalnych danych.
Podczas uroczystości Andrzej Nartowicz przedstawił cele inicjatywy oraz znaczenie współpracy środowiska akademickiego z przedsiębiorcami. Fundacja Puravi pełni funkcję koordynatora Paktu.
Pakt wskazuje na potrzebę ograniczania ilości powstających odpadów, zwłaszcza jednorazowych opakowań. Wśród proponowanych działań znajdują się rozwiązania wielokrotnego użytku i ponownego napełniania, a także uwzględnianie właściwości środowiskowych produktów przy ich zakupie.
Zastąpienie plastikowego opakowania produktem wykonanym z innego materiału nie zawsze prowadzi do zmniejszenia obciążenia środowiska. Znaczenie mają m.in. surowce wykorzystywane do produkcji, trwałość opakowania, sposób jego użytkowania oraz zagospodarowanie po zużyciu.
Dokument uwzględnia również bezpieczeństwo żywności, dostępność usług oraz autonomię uczelni. Ma charakter dobrowolnej deklaracji określającej kierunki współpracy i działań związanych z ograniczaniem jednorazowych opakowań.
Ważną częścią inicjatywy jest edukacja. Podczas uroczystości głos środowiska naukowego przedstawiła prof. Małgorzata Grodzińska-Jurczak z Instytutu Nauk o Środowisku UJ, która w 2019 roku zainicjowała obywatelską akcję "Nie! dla plastiku". Działania te były potem kontynuowane w formie serii warsztatów i konferencji pt. "Innowacyjne zarządzanie tworzywami sztucznymi - głos różnych grup interesariuszy" objętych patronatem Urzędu Miasta Krakowa, Urzędu Marszałkowskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Założenia Paktu odnoszą się również do codziennego funkcjonowania uczelni. Sposób organizacji usług, dostępność rozwiązań wielokrotnego użytku oraz podejmowane działania edukacyjne mogą wpływać na nawyki studentów i pracowników. Uczelnie prowadzą także badania i kształcą przyszłych specjalistów, którzy będą podejmować decyzje dotyczące produktów, gospodarki odpadami i ochrony środowiska.
Podpisanie dokumentu otwiera możliwość dalszej współpracy wokół jego założeń. Praktyczne efekty inicjatywy będą zależały od rozwiązań wprowadzanych przez uczelnię oraz podmioty prowadzące działalność na jej terenie.
Pakt "Uczelnie bez plastiku" jest kolejnym działaniem podejmowanym przez Uniwersytet Jagielloński na rzecz środowiska w ostatnim czasie. W drugiej połowie 2025 roku w kilkudziesięciu lokalizacjach zostały zamontowane stacje do szybkiego i higienicznego napełniania butelek wodą pitną. Poidełka wyposażono w dezynfekujące lampy UV i filtry, które dodatkowo poprawiają jakość i smak wody. Rozwiązanie to służy także ograniczeniu zużycia plastikowych butelek jednorazowych i jest kolejnym elementem Strategii Klimatyczno-Ekologicznej UJ. Dokument został opracowany i przyjęty w ramach działań Rady Klimatycznej UJ - ciała, które łączy środowisko akademickie w dialogu oraz planowaniu i wdrażaniu rozwiązań proklimatycznych.
Fot. Anna Wojnar / Centrum Prasowe UJ
Źródło: uj.edu.pl
Jak się uczyć, żeby się nauczyć
Jarosław Sroka